VANÎ MEHMED EFENDİ

VANÎ MEHMED EFENDİ
(ö.1096/1685) Âlim

Peygamber efendimizin ( Aleyhisselâm ) soyundan olup seyyiddir http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Aslen Van’ın Hoşab (Bugünkü Güzelsu) kasabasındandır http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Babası Vanî Bistâm Efendi’dir http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Van’da doğmuş olup, doğum târihi bilinmemektedir http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Babasından dolayı Vanî-zâde, kendisi Van’da doğduğu için de Vanî nisbetleri ile meşhûr oldu http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 1096 (m http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 12 Ekim 1685) senesinde Bursa yakınlarında Kestel köyünde vefât edip, orada kendi yaptırdığı câminin girişine defnedildi http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif
Vanî Seyyid Mehmed Efendi, ilk tahsiline Van’da başladı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Doğunun belli başlı ilim merkezlerini dolaştı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Gence, Karabağ ve Tebrîz gibi ba’zı beldeleri ziyâret edip âlimlerden ilim tahsil etti http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Nûreddîn Şirvânî’den Halvetî yolunun tasavvuf bilgilerini aldı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Daha çok tefsîr, hadîs, fıkıh ve târih bilgileri üzerinde çalışan, edebiyat ve belagatta yükselen Mehmed Efendi, Erzurum’da yerleşti http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif

Vani Mehmed Efendi, Erzurum’da evlendi ve Ahmed, Mahmud ve Selman isminde üç oğlu ve iki kızı oldu http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Kızlarından birini talebelerinden Seyyid Feyzullah Efendi’ye (Şeyhulislâm), diğerini de Dede Mehmed Efendi (Osmanlı Kazaskeri) ile Erzurumda evlendirdi http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif ( Şeyhulislam Feyzullah Efendi, Dede Mehmed Efendinin amcası ve bacanağıdır.)

Bilgisi ve hitâbetiyle, herkesin hayranlığına mazhar olan Vani Mehmed Efendi, Erzurum beylerbeyi Köprülü-zâde Fâzıl Ahmed Paşa ile sohbet edip, nasihatlerde bulundu http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Fâzıl Ahmed Paşa sadrâzam ta’yin olunarak İstanbul’a çağırılmasından sonra Vani Mehmed Efendi’nin nâmı İstanbul’da da duyulmaya başladı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif

Vani Mehmed Efendi, Pâdişâh Dördüncü Mehmed Hân’ın emriyle İstanbul’a çağrıldı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 1072 (M http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 1661) senesinde damatları ile birlikte İstanbul’a geldi http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Pâdişâh hocası (Hünkâr şeyhi) ve Yeni Câmi’de ilk kürsü vâ’izi oldu http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Şehzâde Mustafa’nın da hocalığını yaptı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Pâdişâh vâ’izi olunca, şehzâde Mustafa’nın terbiyesini talebesi ve dâmâdı Feyzullah Efendi’ye bıraktı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Pâdişâh hocası olması dolayısıyle “Şeyh Mehmed” nâmıyla anılmaya başlanan Mehmed Efendi’nin Yeni Câmi kürsüsünden ettiği va’zlar, büyük i’tibâr gördü http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 1094 (m http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif 1683) senesinde Sadrâzam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında ikinci Viyana seferine ordu şeyhi olarak katıldı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Seferden sonra Bursa yakınlarındaki Kestel köyüne gönderildi http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif

Vani Mehmed Efendi’nin, Erzurum’da kendi adını taşıyan bir camii, İstanbul’da boğazda kendi adıyla anılan Vanîköy’de bir câmi ve medrese yaptırdığı gibi, Bursa Kestel’de de büyük bir câmi ve mektep yaptırdı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif
Pekçok talebe yetiştiren Vanî Mehmed Efendi, birçok kıymetli eser kaleme aldı http://www.mumsema.com/images/smilies/nokta.gif Eserleri: 1-“Arâis-ül-Kur’ân ve nefâ’isi’l Furkân ve ferâdisü’l-cinân” (Süleymaniye Kütüphanesi) 2-“A’mâlü’l-yevm ve’l-leyl” (Süleymaniye Kütüphanesi Lala İsmail,nr.727/4) 3- “Münşeât” Devlet büyüklerine gönderdiği mektuplarını ve bazı törenlerde yaptığı duaları içermektedir. (Süleymaniye nr.4308)


Bibliyografya

Erdoğan Pazarbaşı, T.D.V. İ.A. s.458

M.Kızılgeçit, Seyyidlik ve Erzurum

T. Özdemir, Kaybolan Şehir Erzurum

 

Yan taraf