TORTUM Ai??LAi??ESAi?? TARAi??HAi?? KALINTILAR

TORTUM Ai??LAi??ESAi?? TARAi??HAi?? KALINTILAR

TORTUM KALESAi?? tortum_kale.JPG

Tortumai??i??un 20 km batAi??sAi??nda, Tortum Kale kAi??yA?nde yer almaktadAi??r. KuruluAYu konusunda kesin bir tarih verilememektedir. Evliya Ai??elebiai??i??ye gAi??re Kale, ai???Mamerolai??? adAi??nda bir GA?rcA? kral tarafAi??ndan yaptAi??rAi??lmAi??AYtAi??r. Kalenin iAi?? kale sur duvarlarAi?? ve burAi??lar gA?nA?mA?ze ulaAYmAi??AYtAi??r. SelAi??uklu SultanAi?? Alaattin Keykubat zamanAi??nda H.629/M.1282 tarihlerinde kale feth edilmiAYtir.

Tortum Kalesinde, Ai??ranlAi??larAi??n, DoAYu Roma Ai??mparatorluAYunun, GA?rcA? Devletlerinin, SelAi??uklularAi??n, Ai??lhanlAi??larAi??n, AkkoyunlularAi??n, OsmanlAi??larAi??n tahkim, tamir ve ilave eserleri gAi??rA?lmektedir. Erzak depolarAi??, sarnAi??Ai??, hamam, cami kalAi??ntAi??larAi??ndan, kalenin ortaAi??aAYlarda faal bir yerleAYim yeri olduAYu anlaAYAi??lmaktadAi??r.

TORTUM KALE KAi??LAi??SESAi??

Tortumkale KAi??yA?nde bulunan kalenin surlarAi??na bitiAYik olarak 13.00 x 4.50 metre boyutlarAi??nda, doAYu batAi?? eksenli olarak inAYa edilmiAY kilisenin planAi?? tek neflidir. Kilisenin kesin yapAi??lAi??AY tarihi bilinmemekle birlikte, yapAi??lAi??AY tarzAi?? itibariyle XIII. ai??i??XV. YA?zyAi??llardan kaldAi??AYAi?? tahmin edilmektedir. GA?nA?mA?zde bir hayli harap durumdaki kilisenin moloz taAYlAi?? harAi?? dolgu A?zerine dA?zgA?n kesme taAYtan inAYa edildiAYi anlaAYAi??lmaktadAi??r.

NAi??HAH KALESAi??

Tortum ilAi??e merkezine 5 km uzaklAi??kta KalealtAi?? Mahallesinde bulunmaktadAi??r. KA?Ai??A?k Ai??apta bir ortaAi??aAY kalesidir. Vadiden 100 m. YA?kseklikte tabii kayalar A?zerine inAYa edildiAYi iAi??in savunmaya elveriAYli durumdadAi??r. GA?nA?mA?zde sadece iAi?? kale ayaktadAi??r. Kale yapAi??mAi??nda dA?zgA?n kesme taAY ve kireAi??li harAi?? kullanAi??lmAi??AYtAi??r.
http://www.bagbasi.bel.tr/galeri/max/5950738788.jpg

HAHULAi?? /HAHO (BAAzBAAzI) KAi??YA? MANASTIRI/KAi??LAi??SESAi??

BaAYbaAYAi?? KAi??yA?nde, Bizans EgemenliAYi sAi??rasAi??nda yaptAi??rAi??lmAi??AY bir bA?yA?k kilise ile bugA?n ortadan kalkmAi??AY fakat izleri belli olan kA?Ai??A?k AYapellerden oluAYan bir manastAi??r bulunmaktadAi??r.

Okunmayacak durumdaki kitabesinden yapAi??nAi??n III.David tarafAi??ndan 976-1001 yAi??llarAi?? arasAi??nda yaptAi??rAi??ldAi??AYAi?? anlaAYAi??lmaktadAi??r. Davidai??i??in Ai??skit (Askanas) soyundan ve Bagrat hanedanAi??ndan olduAYu ve Bizans SarayAi??ai??i??ndan Kuropalat unvanAi?? aldAi??AYAi?? bilinmektedir.

ManastAi??r 50×65 m. BoyutlarAi??ndaki alan A?zerine oturtulmuAYtur. Bir baAY kilise, A?Ai?? AYapel, vaftiz binasAi?? ve farklAi?? fonksiyonlar iAi??in kurulmuAY yemekhane, keAYiAY hA?creleri, kA?tA?phane, Ai??alAi??AYma birimi gibi bAi??lA?mlerden ibarettir. Ancak gA?nA?mA?ze sadece kilise birimi ulaAYabilmiAYtir.

Kilise, kubbeli bazilika tertibinde, dAi??AYarAi??ya taAYAi??rAi??lmamAi??AY apsis ve pastaphorion hA?crelerinin bulunduAYu sAi??rayAi?? takiben A?Ai?? nefe ayrAi??lmAi??AY bir iAi?? mekana sahiptir. Bazilika, ayni zamanda Yunan HaAi??Ai?? planAi??nAi??n uygulandAi??AYAi?? bir dA?zenleme ile doAYu-batAi??- kuzey yAi??nlerden, yanlara taAYAi??rAi??lmAi??AY tonoz Ai??rtA?lA? mekanlara sahiptir. Eskiden bir duvar ile Ai??evrili olduAYu anlaAYAi??lan kilisenin kemer, alAi??nlAi??k, baAYlAi??k ve korniAYlerde kabartma insan, hayvan tasvirleri ve HAi??ristiyanlAi??kla ilgili fresko resimlerin yer aldAi??AYAi?? apsis iAi?? kubbe sA?slemeleri bulunmaktadAi??r. BunlarAi??n Ai??oAYu dAi??kA?lmA?AYtA?r.

ABURNAS KAi??YA? KAi??LAi??SESAi??

Aburnas (Selli ai??i?? SuyataAYAi??) KAi??yA? KilisesAi??nin yapAi??lAi??AY tarihini belirtir bir kaynak yoktur. Kilisenin X.-XI. YA?zyAi??llardan kalmAi??AY olabileceAYi tahmin edilmektedir. YapAi?? gA?nA?mA?zde oldukAi??a harap durumdadAi??r. DoAYu yAi??nde apsis kalAi??ntAi??larAi?? dAi??AYAi??nda,A?Ai?? nefli bazilikal bir dA?zenlemeye sahip olduAYu anlaAYAi??lmaktadAi??r.

EKREK (VAi??AzNELAi??) KAi??YA? KAi??LAi??SESAi??

Ekrek (ViAYneli) KAi??yA? Kilisesi 6.55X9.07 metre boyutlarAi??nda olup, X. YA?zyAi??lAi??n ikinci yarAi??sAi??na tarihlenmektedir. Serbest haAi?? planlAi?? kilise Ai??rneklerindendir. GA?ney ve batAi?? haAi?? kollarAi??nAi??n ortasAi??ndaki kapAi??larla iAi?? mekana girilen yapAi??nAi??n merkezi kubbe, haAi?? kollarAi?? tonoz Ai??rtA?lA?dA?r. YarAi??m daire AYeklindeki apsisin Ai??nA?nde bema kAi??smAi?? bulunmaktadAi??r. YA?ksek kubbe kasnaAYAi?? sekiz yA?zeyli olup, doAYu Ai??ephe, simetrik yerleAYtirilmiAY birer A?Ai??gen niAYle hareketlendirilmiAYtir.

KAi??SHAKAPI KAi??YA? KAi??LAi??SESAi??

KishakapAi?? (DerekapAi??) KAi??yA? Kilisesinin yapAi??lAi??AY tarihi bilinmemektedir. Tek nefli olan bu kilisenin malzeme ve A?slup Ai??zellikleri dikkate alAi??narak, XIV.-XV. YA?zyAi??llara tarihlendirilmektedir. A?st Ai??rtA?sA? beAYik tonoz olan kilise , hayli harap durumdadAi??r. DoAYu cephede yer alan apsis kAi??smAi?? ayaktadAi??r. Ai??Ai??te moloz taAY ve harAi?? dolgu A?zerine, iki yandan dA?zgA?n kesme taAY kaplama yapAi??larak inAYa edilmiAYtir.

MEKSOR ( CAi??HANLI) KAi??YA? KAi??LAi??SESAi??

Meksor (CihanlAi??) KAi??yA?nde bulunan kilisesinin , yapAi??lAi??AY tarihini veren herhangi bir kitabe bulunmamaktadAi??r. Bu kilisenin XIV.-XV. YA?zyAi??llardan kalmAi??AY olabileceAYi tahmin olunmaktadAi??r. DA?zgA?n taAYtan dAi??AY kaplama, iAi??te de moloz harAi??lAi?? dolgu malzemenin kullanAi??ldAi??AYAi?? kilisenin, tek nefli ve kA?Ai??A?k Ai??lAi??A?lerde inAYa edildiAYi anlaAYAi??lmaktadAi??r. Ai??zel bir AYahsAi??n samanlAi??AYAi?? olarak kullanAi??lan ve sadece doAYu cephesi ayakta olan yapAi??nAi??n A?zeri, beAYik tonozla Ai??rtA?lA? imiAY.

SOHTOROT (BALLI) KAi??YA? KAi??LAi??SESAi??

BallAi?? KAi??yA?nde bulunan tek nefli yapAi??, tahminen XI. YA?zyAi??la tarihlenmektedir. DoAYu-batAi?? doAYrultusunda, dikdAi??rtgen alana oturan kilisenin batAi??sAi??nda kA?Ai??A?k bir narteks yer alAi??r. DoAYudaki apsis, yarAi??m daire planlAi?? olarak dA?zenlenmiAYtir.

TORTUM GEAi??Ai??TAi??NDEKAi?? KARAKOL KALELER

Tortumai??i??un geAi??it A?zerindeki birAi??ok kAi??yA?nde karakol kaleleri de bulunmaktadAi??r. Bunlardan bazAi??larAi??: PehlivanlAi?? (Vibik) KAi??yA? GAi??zetleme Kulesi, Uzunkavak (KavaklAi??) GAi??zetleme Kulesi, YukarAi?? KatAi??klAi?? KAi??yA? GAi??zetleme Kulesi, Ziyaretli (Hospirik) KAi??yA? GAi??zetleme Kulesi gibi kulelerdir.


Bibliyografya

Ai??.H.KonyalAi??, Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi

H.GA?ndoAYdu, Azehri MA?barek Erzurum

H.GA?ndoAYdu-A.A.Bayhan-M.Arslan, Sanat Tarihi AAi??Ai??sAi??ndan Erzurum

Yan taraf