TEKMAN Ai??LAi??ESAi??

TEKMAN Ai??LAi??ESAi??

I.DA?nya SavaAYlarAi?? sonucu HAi??nAi??sai??i??a baAYlanan Tekman 1946 yAi??lAi??nda yeniden Ai??lAi??e yapAi??lmAi??AYtAi??r. Tekman Belediye BaAYkanlAi??AYAi?? da 1946 yAi??lAi??nda kurulmuAYtur. Tekman Ai??lAi??esi Erzurumai??i??a 151 Km. mesafede olup, ilin gA?neyinde yer almaktadAi??r. YA?zAi??lAi??A?mA? 2197 Km2 dir. RakAi??mAi?? 1850 Mt.dir. Ai??lAi??e arazisinde yayla ve meralar geniAY yer kaplamakta, Kuzey ve Kuzey BatAi??sAi??nda PalandAi??ken DaAYAi??, DoAYu ve GA?ney DoAYusunda ise BingAi??l DaAYlarAi?? bulunmaktadAi??r. TA?rkiyeai??i??nin en Ai??nemli akarsularAi??ndan Aras Nehri Ai??lAi??enin sAi??nAi??rlarAi?? iAi??erisinden doAYmaktadAi??r. Ai??klim olarak DoAYu Anadoluai??i??ya Ai??zgA?, karasal iklimin hakim olduAYu Tekman da yazlar kAi??sa ve serin, kAi??AYlarAi?? ise 7 ai??i?? 8 ay gibi oldukAi??a soAYuk ve uzun geAi??er. Ai??lAi??enin 5 Mahalle, 66 kAi??y ve bu kAi??ylere baAYlAi?? 53 mezrasAi?? bulunmaktadAi??r.

Tekmanai??i??Ai??n Tarihi

Erzurum ve yAi??resini Urartu Ai??mparatorluAYuna katan Kral Menuesai??i??in (M.Ai??.810 ai??i?? 785) Zivin Kalesi (SA?ngA?taAY) ve Horasanai??i??Ai??n YazAi??lAi??taAY kAi??yA?nde bulunan Ai??ivi yazAi??lAi?? metinleri bAi??lgenin tarihi coAYrafyasAi??nAi?? ve Urartu KrallAi??AYAi??nAi??n kuzey yayAi??lAi??mAi??nAi?? ayrAi??ntAi??lAi?? olarak anlatmaktadAi??r. M.Ai??. 680 yAi??lAi??nda Ai??skitler Ai??nA?nden kaAi??an Kimmerler, bAi??lgeye hakim Urartu Devletinin gA?cA?nA? sarstAi?? ve Ai??skitlerin bitmez tA?kenmez saldAi??rAi??larAi?? sonunda, Urartu Devleti bAi??lgeden Ai??Ai??karAi??ldAi??. Ai??skitlerai??i??in (Saka TA?rkleri) bir kabilesi olan HaAYhtenicai??i??ler bA?yA?k hA?kA?mdarlarAi?? Afrasyab zamanAi??nda (M.Ai??. 654-626) HAi??nAi??s ve Tekman Ai??evresine yerleAYtiler ve diAYer bAi??lgelere yerleAYen Ai??skitler gibi kendi yerleAYim alanlarAi??na kabile isimlerini verdiler. M.Ai??. 585 yAi??lAi??nda yapAi??lan Lidya-Med anlaAYmasAi?? neticesinde bAi??lge Medlerin hakimiyeti altAi??na girdi. M.Ai??.60 ai??i?? M.S.400 yAi??llarAi?? arasAi??nda BA?yA?k Roma Ai??mparatorluAYu, 651-949 dAi??neminde Ai??slA?m ordularAi??nAi??n hakimiyeti, 949-1071 yAi??llarAi?? arasAi??nda da Bizans Ai??mparatorluAYu bAi??lgeye hakim olmuAYtur. 26 AAYustos 1071ai??i??de Malazgirt SavaAYAi?? sonrasAi?? Bizans Ai??mparatoru Romanos Diogenes tahtAi??nAi?? kaybetti. Saltanat mA?cadelesi, BizansAi?? tam bir anarAYiye soktu. SultanAlp Arslan Erzurum ve Ai??evresini Emir Saltukai??i??a ikta olarak vermiAYtir. Emir Saltuk tarafAi??ndan temelleri atAi??lan Saltuklu BeyliAYiai??i??nin sAi??nAi??rlarAi?? bu gA?nkA? il sAi??nAi??rlarAi??nAi?? biraz aAYmaktaydAi?? ve Tekman bu sAi??nAi??rlar iAi??erisindeydi. Ai??aldAi??ran dAi??nA?AYA? 19 Ekim 1514ai??i??de Erzurumai??i??a gelen Yavuz Sultan Selim,bu bAi??lgeyi OsmanlAi?? sAi??nAi??rlarAi?? iAi??ine almAi??AYtAi??r.12 Cemaziyel Ai??hAi??r 926/ 30 MayAi??s 1520 Karaman-Rum Tahrir defterinden, Yuvuz Sultan Selim devrinde, bAi??lgede OsmanlAi?? doAYu sAi??nAi??rAi??nAi??n, KiAYi bAi??lgesinde Vartoai??i??nun hemen doAYusundan baAYlayarak, BingAi??l DaAYAi??ai??i??na, oradan Tekman, YA?nlA?, KatranlAi?? hattAi??ndan geAi??tiAYi ve bu bAi??lgenin Azevval 924/Ekim 1518 tarihinde OsmanlAi?? idaresine geAi??tiAYi anlaAYAi??lmaktadAi??r. Erzurum SancaAYAi??ai??i??nAi??n 1540 tarihli tahrir defterlerinde, Tekman Erzurum SancaAYAi??nAi??n bir nahiyesi olarak gAi??rA?lmektedir. 17 MayAi??s 1550 tarihli kayAi??tta da HAi??nAi??s SancaAYAi??na baAYlAi?? Tekman Nahiyesi diye bahsedilmektedir.

C.evvel 961/3 MayAi??s 1554 tarihli OsmanlAi?? kayAi??tlarAi??nda Tekman (Kale-i Abdullah)ai??i??dan sancak olarak bahsedilmekte ve Sancak BeAYinin Zeynel Bey olduAYu belirtilmektedir. Devrin NiAYancAi??sAi?? Celal-zA?de de bu sancaAYAi??, Tekman ve Kale-i Abdullah SancaAYAi?? diye zikretmektedir.


Bibliyografya

E.KA?rkAi??A?oAYlu, 1998 Erzurum YAi??llAi??AYAi??,

D.AydAi??n, Erzurum BeylerbeyiliAYi ve TeAYkilatAi??

A.Demir, Ai??slamAi??n Anadoluya GeliAYi

O.Turan, DoAYu Anadolu TA?rk Devletleri Tarihi

E.KonukAi??u, SelAi??uklulardan Cumhuriyete Erzurum

S. EAYilmez, Erzurum KuruluAYundan OsmanlAi?? Fethine Kadar

Yan taraf