AzAPKA HADAi??SESAi??

Azapka Hadisesinde Ai??dam edilenler

AzAPKA HADAi??SESAi??

Erzurumai??i??da 24 KasAi??m 1925 Azapka hadisesi gA?nA?dA?r. Cumhuriyet rejimi tarafAi??ndan sAi??zde ai???modern TA?rk ulusu yaratmaai??? projesinin bir unsuru olarak ai???Azapka iksasAi?? (giyilmesi) hakkAi??ndaki kanunai??? Millet Meclisince kabul edilerek yA?rA?rlA?AYe sokulmuAY ve ai???AYapka inkAi??lA?bAi??ai??? baAYlatAi??lmAi??AYtAi??. Azapkaya karAYAi?? yapAi??lan tepkiler ai???irticaai??? hareketi olarak etiketlenmiAY, giymemekte Ai??srar edenler hapislik ve idamla cezalandAi??rmAi??AYtAi??r.

Erzurum Rus iAYgalinden kurtulmuAYtur ama AYehirde Rus KonsolosluAYu Ai??alAi??AYmaktadAi??r. Olayda halkAi??n iAi??inde rahatAi??a Ai??alAi??AYmalarAi??nAi?? sA?rdA?ren Rus konsolosunun bA?yA?k payAi?? olduAYu sAi??ylenir. Rus ajanlarAi??nAi??n tahrik ve istismarAi?? aAi??Ai??ktAi??r. “Dininiz elden gidecek, namusunuz gidecek!” diye provakasyon baAYlatAi??lmAi??AYtAi??r. YA?rA?yA?AY yapan kalabalAi??k HA?kA?met konaAYAi??nAi??n Ai??nA?ne varmadan provakatAi??rler kendini bilmez birkaAi?? cahili kAi??AYkAi??rtarak HA?kA?met KonaAYAi??ai??i??na taAY attAi??rmAi??AY ve pencere camlarAi??nAi?? kAi??rdAi??rmAi??AYlar. Jandarma komutanAi?? halktan daAYAi??lmasAi??nAi?? istemiAY, daAYAi??lmayanlarAi??n A?zerine ateAY eden asker ai??? Salasorlu Tosun Beyai???le kimliAYi tespit edilemeyen iki kiAYinin Ai??lA?mA?ne sebep olmuAYtur.

Erzurum Valisi Ai??zmirli ZA?htA? Bey hemen Ankara’ya, Erzurum’da halkAi??n isyan ettiAYini telgrafla bildirmiAY bunun A?zerine HA?kA?met Erzurumai??i??da bir ay sA?reli sAi??kAi??yAi??netim ilan etmiAYtir. AyrAi??ca TA?rkiye BA?yA?k Millet Meclisi 25 KasAi??m 1925ai??i??de toplanarak SAi??kAi??yAi??netim Mahkemesiai??i??nce verilecek idam kararlarAi??nAi??n meclis onayAi??na gerek kalmadan uygulanmasAi??na yetki vermiAYtir.

Vali ZA?htA?, Mevki-i mA?stahkem KumandanAi?? Tatar Hasan PaAYa, SarAi??kamAi??AY KumandanAi?? AsAi??m PaAYa mA?AYtereken asAi??lacak ErzurumlularAi?? tespit edip, kendilerinin verdiAYi kararlarAi?? Erzurum SAi??kAi??yAi??netim Mahkemesiai??i??nce yapAi??lan yargAi??lama sonucu verilmiAY gibi gAi??stererek, suAi??lu bulundu kararAi??nAi?? verip idam etmiAYlerdir.

Erzurumai??i??da AYapka yA?zA?nden asAi??lanlarAi??n kesin sayAi??sAi?? aAi??Ai??klanmamAi??AYtAi??r. AraAYtAi??rmacAi??lar 20 kiAYi olduAYunu belirtmektedirler. Azapka hadisesinde asAi??lanlarAi??n kayAi??tlarAi?? bulunamadAi??AYAi??ndan, isimleri tespit edilenlerin bir kAi??smAi??nAi??n kA?nyeleri hakkAi??nda tatmin edici bir bilgi yoktur. AAYaAYAi??da isimleri belirtilenlerden Ali Galip Efendi, HacAi?? Osman Efendi, KAi??rbaAYzade Fevzi Bey, Kullebi Akif AAYa ve AzalcAi?? AzAi??hret BacAi?? hakkAi??ndaki bilgiler ayrAi?? ayrAi?? maddeler halinde yazAi??lmAi??AYtAi??r.

Azapka hadisesinden onA?Ai?? sene sonra, 7 KasAi??m 1938 tarihinde, idam edilenlerin topluca atAi??ldAi??klarAi?? Gez mezarlAi??AYAi??ndan, Erzurum birinci dAi??nem milletvekili YeAYilzade HafAi??z Salih Efendinin uAYraAYlarAi?? sonucu, Ai??Ai??karAi??larak sahiplerine teslim edilmiAYtir.

  1. Ali Galip Efendi (MA?tevekkilzade) Kadiri tarikatAi?? AYeyhi,
  2. HacAi?? Osman Efendi (GacAi??rzade) NakAYi tarikatAi?? AYeyhi
  3. KAi??rbaAYzade Fevzi Bey (Erzurum Kongresi A?yesi, vurularak Ai??ldA?rA?ldA?).
  4. Kullebi Akif AAYa ( Erzurum eAYrafAi??ndan)
  5. AzalcAi?? AzAi??hret BacAi??
  6. PapilacAi?? Mahmut
  7. TA?tA?ncA? Karga Mehmet
  8. PAi??rtAi??n Ai??mamAi?? AbdA?lmecit (SAi??kAi??yAi??netim Mahkeme Reisi ve A?zA?larAi?? verdikleri beyA?natlarda ondan hep ai???gavur imam yahut AYeytan imam ai??? diye bahsetmiAYlerdir. Ai??ok sayAi??da kadAi??n alAi??p boAYamasAi??, Ermenilere hA?fiyelik yapAi??p kA?rek cezA?sAi?? almasAi??, bilahare afla mahpustan kurtulmasAi??, 1322 Erzurum ayaklanmasAi??nda isyancAi??lar arasAi??nda bulunmasAi??, ona atfedilen bozuk sicil olarak telaffuz etmiAYlerdir.)
  9. HAi??zarcAi?? Ai??smail (Hoca Muhammedai??i??in oAYlu. Ai??nAYaatlar Ai??nA?ne kurduAYu tezgA?hta hAi??zar biAi??erek geAi??inen, umumi harptaki kahramanlAi??AYAi?? madalya ile Ai??dA?llendirilen birisi)
  10. FAi??rAi??ncAi?? Halil Efendi (GAi??mlekAi??i Hatem Kasadarai??i??Ai??n babasAi??)
  11. Ai??ulha Mahmut Nedim Efendi (Ehram dokuyan esnaf)
  12. Demirciler AYeyhi Azevki
  13. EAYlekci Kamil
  14. Manav HacAi?? Arif
  15. Bakkal KA?zAi??m AAYanAi??n oAYlu Ai??smail

 

Yan taraf