RA?STEM PAAzA KERVANSARAYI

RA?STEM PAAzA KERVANSARAYI

(TaAY Han)

Erzurum Menderes Caddesi A?zerindedir. RA?stem PaAYa KervansarayAi?? veya TaAY Han diye bilinen han, Erzurumai??i??un en tanAi??nmAi??AY yapAi??larAi??ndan ve OsmanlAi?? dAi??neminin Erzurumai??i??da yapAi??lan ilk eserlerinden biridir. YolcularAi??n ve hayvanlarAi??nAi??n gece ve gA?ndA?z, her Ai??eAYit ihtiyaAi??larAi??na cevap verebilmek iAi??in yapAi??lmAi??AY olan bu mimari abide bir han, bir kervansaraydAi??r.

RA?stem PaAYa KervansarayAi?? taAi?? kapAi??sAi??nAi??n A?zerinde bir kitabe vardAi??r. Kitabe Ai??ok harap olmuAY, baAYAi?? ve sonu kAi??rAi??larak yok olmuAYtur. Bu sebepten binanAi??n kesin yapAi??lAi??AY tarihi tespit edilememiAYtir. Kitabenin kalan kAi??smAi??ndan binayAi?? yaptAi??ranAi??n RA?stem PaAYa olduAYu okunmaktadAi??r. RA?stem PaAYaai??i??nAi??n isminden hareketle kervansarayAi??n Kanuni Sultan SA?leymanai??i??Ai??n veziri olan RA?stem PaAYa tarafAi??ndan H.951/M.1544 ai??i??H. 968/M.1560 tarihleri arasAi??nda inAYa ettirildiAYi kabul edilmektedir.

VakAi??flar Genel MA?dA?rlA?AYA? arAYivi 635/2 no.lu defterin 137. Sahife 13. SAi??rasAi??nda kayAi??tlAi?? Ai??stanbulai??i??da kurulu ai???RA?stem PaAYa VakfAi??ai??? nAi??n 10 Sefer 1075 tarihli vakfiyesinin Erzurumai??i??la ilgili kAi??smAi??nda;

  1. ai???Kalai??i??a-yAi?? Erzurumai??i??da olan bir hamam ve bir han ve bir bezir-i A?sitanai???
  2. ai??? Ve Kalai??i??a-yAi?? Erzurumai??i??da Mehmed Han ve deyyA?nA?ai??i??n-nas doksanbeAY bab dekakAi??nAi??ai??? nin de bahsedilmektedir.

AyrAi??ca 648 no.lu defterin 54.sahife 26.sAi??rasAi??nda, 137. Sahife 55. SAi??rasAi??nda, 138. Sahife 56. SAi??rasAi??nda kayAi??tlAi?? 974 tarihli vakfiyelerde de Erzurumai??i??daki han ve hamamdan bahsedilmektedir.

EAYimli bir arazi A?zerine iki katlAi?? aAi??Ai??k avlulu olarak inAYa edilen kervansaray, muntazam kesme taAYla yapAi??lmAi??AYtAi??r. Kervansaray 36.50 x 43.50 m. Ai??lAi??A?lerindedir. GiriAY kapAi??sAi?? dAi??AYa 2 m. Ai??Ai??kAi??ntAi??lAi?? ve eyvan tarzAi??ndadAi??r. Yol seviyesinden aAYaAYAi?? kalan kapAi??, basAi??k kemerlidir ve avluya doAYru uzanan giriAY eyvanAi??nAi??n saAYAi??nda ve solunda karAYAi??lAi??klAi?? ikiAYer kA?Ai??A?k eyvana yer verilmiAYtir. Kervansarayai??i?? a asAi??l giriAYten baAYka doAYu ve kuzey cepheden aAi??Ai??lan iki kapAi?? daha bulunmaktadAi??r. Bu giriAYler derin birer eyvanla avluya kadar uzatAi??lmAi??AYtAi??r. Ortada 20×20 m. boyutlarAi??nda kare bir avlunun etrafAi??nda kemerli payelerin giriAYinde odalar ve arada uzun beAYik tonozlar, alt kat dA?zenini oluAYturur. Avlunun etrafAi?? revaklarla Ai??evrilidir. RevaklarAi??n gerisinde 31 oda yer almaktadAi??r. GA?neybatAi??da bulunan kAi??AYe oda kubbe, diAYer bA?tA?n odalar, eyvan ve revaklar beAYik tonozla Ai??rtA?lA?dA?r.

KervansarayAi??n ikinci katAi??na dAi??rt yAi??nden giriAY kapAi??sAi?? vardAi??r. Bunlardan birincisi alt kat giriAYinin gA?neyinde basAi??k kemerli sade giriAY kapAi??sAi??dAi??r. GA?neydeki kapAi?? sokaAYa aAi??Ai??lAi??r. Kuzey giriAYi zeminden yukarAi??da kaldAi??AYAi?? iAi??in iAi??eriden yapAi??lan merdivenlerle saAYlanmaktadAi??r. KervansarayAi??n doAYu kesiminde bulunduAYu bilinen ahAi??r kAi??sAi??mlarAi??nAi??n A?stA?nde yer alan merdivenlerle doAYudaki kapAi??ya ulaAYAi??lmaktaydAi??. Ancak buradaki ahAi??rlarAi??n yAi??kAi??lmasAi?? nedeniyle bu cephedeki ikinci kat kapAi??sAi?? kullanAi??lmamaktadAi??r. Ai??kinci katAi?? Ai??epeAi??evre dolaAYan bir koridor ile bu koridorun iki yanAi??na karAYAi??lAi??klAi?? yerleAYtirilen Ai??ok sayAi??daki fazla derin olmayan eyvanlar biAi??iminde dA?zenlenmiAY dA?kkanlardan oluAYmaktadAi??r. Bu bAi??lA?mlerin A?zeri kAi??AYeler hariAi?? beAYik tonoz Ai??rtA?lA?dA?r. GiriAYlerin ve kAi??AYelere denk gelen alanlarAi??n A?zerleri bA?yA?k ve kA?Ai??A?k kubbelerle Ai??rtA?lmA?AYtA?r. Kubbeler arasAi??ndaki koridorlar ise beAYik tonoz Ai??rtA?lA?dA?r.

KervansarayAi??n avlusuna giriAYi saAYlayan taAi?? kapAi??nAi??n A?stA?nde bir mescidi vardAi??r. Ai??kinci kattan merdivenlerle Ai??Ai??kAi??lan dikdAi??rtgen planlAi?? mescidin batAi??ya aAi??Ai??lan iki penceresi bulunmaktadAi??r. DA?zgA?n kesme taAY malzeme ile inAYa edilen kervansarayda sA?sleme gAi??rA?lmez. Son yAi??llarda avluda ve ikinci kattaki revaklar, revak gerisindeki odalara dahil edilerek dA?kkan olarak kullanAi??lmaktadAi??r. KervansarayAi??n orijinal gAi??rA?ntA?sA? bozulmuAYtur.

RA?stem PaAYa KervansarayAi?? Zemin Kat (R.H.A?nal) RA?stem PaAYa KervansarayAi?? Birinci Kat (R:H:A?nal)

RA?stem PaAYa KervansarayAi?? giriAY kapAi??sAi??

RA?stempaAYa KervansarayAi?? A?stten gAi??rA?nA?AY

 

RA?stem PaAYa KervansarayAi?? Zemin Kat

RA?stem PaAYa KervansarayAi?? Birinci Kat

RA?stempaAYa KervansarayAi?? Kitabesi

 


Bibliyografya

Ai??.H. KonyalAi??. Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi H. GA?ndoAYdu, A.A.Bayhan, M.Arslan Sanat Tarihi AAi??Ai??sAi??ndan Erzurum A. Zeynel, Erzurum Ekonomisi H.YurttaAY, H.Ai??zkan, Z.KAi??AYklA?, vd. YollarAi??n, SularAi??n ve SanatAi??n BuluAYtuAYu Azehir Erzurum -2008

Yan taraf