OLTU ARSLANPAŞA CAMİİ VE KÜLLİYESİ

OLTU ARSLANPAŞA CAMİİ VE KÜLLİYESİ

Oltu ilçesinde saray, medrese, mektep, cami, han, hamam, çarşı ve değirmenden meydana gelen Arslan Paşa Külliyesi H.1075/M.1664 yılında , Çıldır Atabeklerinden Kars muhafızı Arslan Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. ( Arslan Paşa 1680 yılında idam edilmiştir) Yalnız camii faal durumda olan külliye Oltu çayı kenarından başlayıp geniş bir alana yayılmıştır. Tamamen kesme taştan yapılmış kare planlı ve tek kubbeli cami ile doğudaki medrese hücreleri dışında külliyenin diğer elemanları yıkılmıştır. Üç adet inşaat ve vakfiye kitabesi bulunan cami, Oltu’nun en büyük ve en gösterişli yapısıdır. Aslanpaşa Camii, kare plânlı ve tek kubbelidir. Tamamen kesme taştan yapılmış olup üç gözlü son cemaat yeri ve bir minaresi vardır. Cepheden dışa taşan zengin süslemeli taçkapının üzerinde Türkçe ve Arapça kitabeler yer almaktadır. Doğuya açılan avlu kapısının üstünde dört satır halindeki kitabe bugünkü harflerle şöyle yazılır:

ARSLAN PAŞA Cahit Fillâh – Ne acep yerde kıldı Beytullah

Cennet-ül Meva sankim etrafı – Olur içinde zikr-i Fikrullah

Neh’ri cârisi güya KEVSER –Vaz’ı makbulü tar-zı Kudsullah

Hâtif’i gayipten istedim tarih – Dedi tarihin fezkürübillah (sene 1075)

“Allah yolunda mücahit olan ARSLANPAŞA, ALLAHIN EVİNİ ne güzel yerde yaptı. Sanki etrafı Cennetttir. İçinde Allah düşünülür ve anılır. Akan çayı güya Kevser’dir. Makbul durumu ALLAH’ın kudsi tarzındadır. Hâtif’ten (kitabeyi yazan) yapılış tarihini istedim, bana tarihini şöyle dedi: ALLAH’ı zikrediniz.”

Son mısradaki (Fezkurubillâh) cümlesi ebcet hesabına göre yapılış tarihi olan 1075 tarihini gösterir. Cami giriş kapısının üstünde iki kitabe vardır. Birinci kitabe yukarıya aldığımız avlu kapısı üzerindeki kitabenin aynıdır. Beş satır halindeki ikinci kitabede:

Bu cami sahibi Arslanpaşa – Acep mevzide ma’bedi kıldı inşa

Taalallâh acep âli bünyad – ki müstahkem esası Kâbe-Âsa

Okundukça ezanı cem’olurlar – Dua için Melâyik cümle hora

İlâhi ta felek bâki bu bâki – Okundukça içinde Nahil ve Sera (süre isimleri)

Çıkup beytten didi tarih nüh evtâd – Gözel cami cezakâllahü hayra.

Yazılıdır.

Oltu Aslanpaşa Medreseleri

Kapı kemerinin soluna yerleştirilmiş 42x 32 cm ebadındaki kitabe zamanın müftüsü Mehmet Efendi tarafından yazılmış Türkçe bir vakfiyedir. Caminin kuzeybatı köşesinde yükselen minarenin kare kaidesi iki metreden sonra pahlanarak sekizgene çevrilmiştir. Minarenin silindirik gövdesi iki renkli taşla örülmüştür. Minarenin petek kısmı kısa yapılmıştır. Caminin tamamını örten kubbeye sivri kemerli tramplarla geçilmiştir. Kubbe eteğinde birisi sağır olmak üzere dört pencere vardır. Vaiz kürsüsüne ve minareye pencerelerden geçilen ve duvar içinde açılan merdivenlerle çıkılır. Geometrik ve bitki motifleriyle süslenmiş gösterişli mihrabı görülmeye değerdir. Camiin dış cephesinde pencere alınlıklarında kabartma harflerle Allah, Muhammed ve dört halifenin adları yazılıdır. Ayrıca Cennetle müjdelenen on sahabenın (Aşere-i Mübeşşere) adlarıda pencere altlarına ve üstlerine yazılmıştır. Kubbe kasnağında da Esmâ-ül Hüsnâ’dan yedi kelime mevcuttur. Camiin kıble tarafı mezarlıktır ve burası Arslan Paşa’nın ailesine tahsis edilmiştir.

Aslanpaşa Vakfı Vakfiyesi Rebiulevvel 1077 (1666) tarihlidir. Bu vakfiyesi Vakıflar Genel Müdürlüğünde 926/1885 numara ve 2152 numaralı defterin 140. Sırasında kayıtlıdır. (İ.H.Konyalı Erzurum Tarihi s.524)


Bibliyografya

İ.H.Konyalı , Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi

Abdusselâm Uluçam, T. D.V. İ.A. cilt 3 s.402 H.Gündoğdu, A.A.Bayhan,M.Arslan Sanat Tarihi Açısından Erzurum Oltu Ticaret Odası yayını

Yan taraf