NARMAN Ai??LAi??ESAi??

Narman Genel gAi??rA?nA?AY Narman Peri BacalarAi??

NARMAN Ai??LAi??ESAi??

Mamervan, Narmanai??i??Ai??n eski adAi??dAi??r. Buraya Naruman da deniliyordu. Ai??lk MA?slA?man yAi??netimine girdiAYinde Ai??D isminin kullanAi??ldAi??AYAi?? bilinmektedir.
Narman yAi??resine M.Ai??. 680 yAi??llarAi??nda Ai??skitler(Saka TA?rkleri) gelmeye baAYlamAi??AYtAi??r. Ai??skitlerin bA?yA?k hA?kA?mdarAi?? Afrasyab zamanAi??nda (M.Ai??.654-626) Saka TA?rklerinin kabilelerinden olan Taoai??i??lar Oltu, Olur, Narman, Azenkaya, Tortum yAi??relerine yerleAYtiler. M.Ai??.585 yAi??lAi??nda Medai??i??lerin, daha sonra Persai??i??lerin hakimiyeti altAi??na girdi. DeAYiAYik krallAi??klarAi??n hakimiyeti altAi??nda kalan bAi??lgeye M.Ai??.60-M.S.400 yAi??llarAi?? arasAi??nda BA?yA?k Roma Ai??mparatorluAYu hakim olmuAYtur. BA?yA?k Roma Ai??mparatorluAYunun 395 yAi??lAi??nda ikiye ayrAi??lmasAi?? ile merkezi Ai??stanbul olan Bizans (DoAYu Roma Ai??mparatorluAYu) 395-651 devresinde bAi??lgede hA?kA?m sA?rmA?AYlerdir. 651 yAi??lAi??nda Halife Hz.Osmanai??i??Ai??n emri A?zerine Mesleme el-Fihri oAYlu Habib ordusu ile bu bAi??lgeyi almAi??AYtAi??r. Anadolu gA?zA?sAi??nAi?? yapmAi??AY olduAYundan bu komutana HA?bibA?ai??i??r-Rumi unvanAi?? verilmiAYtir. BAi??lgeyi 751 yAi??lAi??na kadar MA?slA?manlar idare etmiAY, bu tarihte Bizans ordusunun taarruzu neticesinde galip gelmeleri sonucu BizanslarAi??n hakimiyetine geAi??miAYtir. SelAi??uklu komutanAi?? Ai??brahim YAi??lnal’Ai??n 1048 yAi??lAi??nda Pasinler savaAYAi??nAi?? kazAi??nmAi??AY ve kendisi ile birlikte yerleAYmek maksadAi??yla yurt arayan TA?rkmen kabilelerini Erzurum ve Ai??evresine yerleAYtirmiAYtir. SelAi??uklu SultanAi?? Alp Arslanai??i??Ai??n 26 AAYustos 1071ai??i??de Malazgirt meydan muharebesinde BizanslAi??larAi?? yenip, imparatorlarAi??nAi?? esir almasAi?? A?zerine bAi??lge kesin olarak SelAi??uklu hakimiyetine girmiAY, 1072-1202 dAi??neminde Saltuklular, 1202 -1308 dAi??neminde Anadolu SelAi??uklularAi??, 1308 ai??i?? 1335 dAi??neminde Ai??lhanlAi??lar hakimiyetinde kaldAi??. 1380 ai??i?? 1468 dAi??neminde Karakoyunlular, 1468-1502 dAi??neminde AkkoyunlularAi??n hA?kA?m sA?rdA?AYA? Narman ve Ai??evresi, 1514 yAi??lAi??na kadar Azah Ai??smailai??i??e (Safeviler) tabi olmuAYtur. 1514 yAi??lAi??nda Yavuz Sultan Selimai??i??in Ai??aldAi??ran zaferi ile OsmanlAi??larAi??n eline geAi??miAY ise de, OsmanlAi?? Ordusunun bAi??lgeden Ai??ekilmesini fAi??rsat bilen GA?rcA? Atabeg KrallarAi?? Narmana hakim olmuAYlardAi??r.

Erzurumai??i??un ilk Beylerbeyi Mehmed Hanai??i??Ai??n 1536-1537 senelerinde iki yAi??l sA?ren GA?rcistan savaAYlarAi?? neticesinde kesin olarak OsmanlAi?? hakimiyetine girdi ve 1549 yAi??lAi??nda Mamervan (Narman) sancak oldu. 1549 yAi??lAi??nda Mamervan Sancak beyi Sinan Beyai??i??dir. Mamervan SancaAYAi?? Mamervan ve Aha olmak A?zere iki nahiyeden ibaretti. 1877-1878 yAi??llarAi??ndaki OsmanlAi??-Rus savaAYAi??na kadar sakin ve huzurlu bir dAi??nem sA?ren Narman, bu savaAY (93 Harbi) sonra kAi??sa bir mA?ddet Rus hakimiyeti altAi??na giren Narman, 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin AndlaAYmasAi?? soncu OsmanlAi??da kalmAi??AYtAi??r. Rusya ile belirlenen yeni hudut Narman, BardAi??z Ai??ayAi??, Yeni kAi??y, Karaurgan, Micingerd, KAi??se DaAYai??i??dan geAi??iyordu.

I.DA?nya savaAYAi??nda 22 AralAi??k 1914ai??i??de baAYlatAi??lan SarAi??kamAi??AY hareketi baAYarAi??sAi??zlAi??kla sonuAi??lanmAi??AYtAi??. 1915 yAi??lAi??nAi?? hazAi??rlAi??k yaparak geAi??iren Ruslar, 28 AralAi??k 1915 sabahAi??nda Oltuai??i??nun GAi??y DaAYAi?? ve NorAYen kAi??yA? tepelerinden taarruza geAi??ti ve 4 Ocak 1916ai??i??da Narman ve Ai??evresini iAYgal ettiler.

1917 BolAYevik Ai??htilalinden sonra RuslarAi??n Ai??ekilmesi ile birlikte RuslarAi??n yerleAYtirdikleri Ermenilerin saldAi??rAi??larAi??na maruz kalan Narman halkAi??nAi??n gayretleri ile OsmanlAi?? ordusu gelmeden 18 Mart 1918 tarihinde Ermeni mezaliminden kurtulmuAYtur. Birinci Cihan Harbinden Ai??nce hudut kasabasAi?? olan Narman, harb sonunda Tortumai??i??a nahiye olarak baAYlanmAi??AYtAi??r.

Narman, 1 Haziran 1954 tarihinde tekrar Ai??lAi??e olmuAYtur. Narman Ai??lAi??e Merkezinin adAi?? Ai??D dir. RakAi??mAi?? 1640 m.dir. Erzurumai??i??a 102 km. mesafededir. YA?zAi??lAi??A?mA? 909 km2 dir.

Narman Belediyesi 1953 yAi??lAi??nda kurulmuAYtur. Belediye BaAYkanlAi??AYAi??na seAi??ilenler:

  1. Ai??hsan ERDAi??M 08.03.1953 – 20.11.1955
  2. Salih Zeki DAi??LEK 22.11.1955 – 27.05.1960
  3. 1960 Ai??htilal dAi??nemi ilAi??e kaymakamlarAi??
  4. Salih Zeki DAi??LEK 25.11.1963 – 01.05.1968
  5. Avni FEYZAi??OAzLU 01.05.1968 – 15.12.1977
  6. Salih Zeki DAi??LEK 15.12.1977 – 28.06.1988
  7. Avni PEHLAi??VAN 28.06.1988 – 29.03.1989 vekil
  8. Zeki KINALI 29.03.1989 – 27.03.1994
  9. Mehmet Ai??Ai??L 27.03. 1994 – 28.03.2004 (iki dAi??nem)
  10. YA?cel Ahmet Ai??AzLEYEN 28.03.2004 – 2014 (iki dAi??nem)

Bibliyografya

E. KA?rkAi??A?oAYlu, 1998 Erzurum YAi??llAi??AYAi??

D. AydAi??n, Erzurum BeylerbeyiliAYi ve TeAYkilatAi??

A. Demir, Ai??slamai??i??Ai??n Anadoluya GeliAYi

E. KonukAi??u, SelAi??uklulardan Cumhuriyete Erzurum

S. EAYilmez, Erzurum KuruluAYundan OsmanlAi?? Fethine Kadar

Her YAi??nA?yle Narman (Komisyon-1999)

1967 ve 1973 Erzurum Ai??l YAi??llAi??AYAi??

 

Yan taraf