LAi??LAi?? MUSTAFA PAAzA CAMAi??Ai??

LAi??LAi?? MUSTAFA PAAzA CAMAi??Ai??

( YapAi??lAi??AYAi?? H.970, M.1562)

Kitabesine gAi??re cami H.970, M.1562 yAi??lAi??nda Kanuni Sultan SA?leymanai??i??Ai??n oAYlu Azehzade Selimai??i??in LA?lA?sAi?? Mustafa PaAYa tarafAi??ndan yaptAi??rAi??lmAi??AY. Cami Erzurumai??i??da OsmanlAi?? dAi??neminde yapAi??lan ilk camii olmasAi??, AYehrin merkezinde bulunmasAi??, yapAi??lAi??AY tarzAi?? ve mimarisi ile mA?barek bir ibadethanedir. Erzurumai??i??un muhteAYem bir mimari abidesi olan bu caminin planAi??nAi??n Mimar Sinan tarafAi??ndan Ai??stanbulai??i??da yapAi??larak uygulamasAi??nAi??n gAi??nderilen bir ekip tarafAi??ndan gerAi??ekleAYtirildiAYi kaynaklarda belirtilmektedir.

LA?lA? Mustafa PaAYa Camiiai??i??nin kitabesi mihrabAi??n A?stA?ndedir. A?Ai?? satAi??r halindeki ArapAi??a yazAi??lmAi??AY kitabesi AYu AYekildedir: Ammere Hazeai??i??l ai??i??camie raciyen lirahmetiai??i??l-rahim fi eyyami zAi??lliai??i??l-alimi el-Sultan SA?leyman Han ibni- Sultan Selim Mustafa PaAYa bin Abdulmukim LalayAi?? ibni Sultan Selim meddallahu zAi??llehu bi imdadi inayetiai??i??l-kadAi??m Tekabbelallahu hayri amirihi bil keremi el-amim ve ulhime li beyanAi?? tarihihi binaai??i??A?l-mescidi A?ssise aleai??i??t-takva Fi sene sebAi??n ve tAi??si mieh ai??i?? sene 970

AnlamAi??: ai??? Bu camii, Rahim Allahai??i??Ai??n rahmetini dileyerek, Alim Allahai??i??Ai??n gAi??lgesi SULTAN SELAi??M oAYlu SULTAN SA?LEYMAN HanAi??n gA?nlerinde, Sultan oAYlu Selimai??i??in ai??i?? Allah kadim inayetinin imdadiyle gAi??lgesini uzatsAi??n- LA?lA?sAi?? Abdulmukim zade Mustafa PaAYa 970 yAi??lAi??nda yaptAi??rdAi??. Allah yaptAi??ranAi??n hayrAi??nAi?? umumi olan keremiyle kabul buyursun. Tarihini beyan etmek iAi??in Allah (LemescidA?n A?ssise aleai??i??t ai??i?? takva = Mescidin binasAi?? takva A?zerine tesis kAi??lAi??ndAi??) yAi?? ilham etti.ai???

Lala PaAYa Camii gA?nA?mA?ze gelinceye kadar birAi??ok onarAi??m geAi??irmiAYtir. Lala PaAYa kA?lliyesi cami, saray, mektep, hamamdan oluAYan bir OsmanlAi?? kA?lliyesidir, ancak gA?nA?mA?ze cami ve hamam ulaAYmAi??AYtAi??r.

LA?lA? Mustafa PaAYa Camii, 23.50 x 23.00 m. boyutlarAi??ndadAi??r. Ortadaki ana kubbe 10.56 m. Ai??apAi??nda olup, dAi??AYtan sekizgen bir kasnaAYa sahiptir ve dAi??rt yAi??AYma sA?tun A?zerine oturmuAYtur. Ana kubbeyi dAi??rt yandan destekleyen yarAi??m kubbeler ve kAi??AYelerde de 4,50 m. Ai??apAi??ndaki kA?Ai??A?k kubbelerle derli toplu bir bA?tA?nlA?k gAi??steren bu Ai??rtA? dAi??AY kAi??smada ayni AYekilde yansAi??tAi??lmAi??AYtAi??r. Kubbe ve tonozlarAi??n iAi??erisi klasik anlayAi??AYtaki kalem iAYleri ile bezenmiAYtir. Bu caminin mimarisi cemaatin ayni kubbe altAi??nda toplanmasAi??nAi??, iAi??erisinin ferah, aydAi??nlAi??k, akustiAYinin dA?zenli olmasAi??nAi?? saAYlamaktadAi??r.

Caminin son cemaat yerini, mukarnas baAYlAi??klAi?? altAi?? mermer sA?tun A?zerine oturan sivri kemerli beAY kubbe Ai??rter. Caminin taAi??kapAi?? Ai??evresi mukarnas kavsaralAi?? iAi?? iAi??e silmelerden meydana gelen bir bordA?rle sAi??nAi??rlanmAi??AYtAi??r. Ana giriAY kapAi??sAi??ndan baAYka doAYu ve batAi?? cephelerinden birer giriAYi daha vardAi??r. Son tamirde kapatAi??lmAi??AY olan gA?ney cephenin doAYu ucunda da hA?nkar mahfili giriAYi bulunmaktaydAi??.

TaAi??kapAi??nAi??n saAYAi??nda ve solunda altlAi?? A?stlA? AYekilde dA?zenlenen dAi??rderden sekiz pencere bulunmaktadAi??r. GiriAY kapAi??sAi??nAi??n saAYAi??nda ve solunda ki pencerelerin arasAi??na paralel olarak mukarnas kavsaralAi?? mihrap yapAi??lmAi??AYtAi??r.

Camiin kuzey batAi?? kAi??AYesinde bulunan ve zemine kadar inen bir gAi??vdeye sahip minaresi, kAi??sa, silindirik ve iki renkli taAYtan yapAi??lmAi??AYtAi??r. Ak taAYla yapAi??lan minareye kAi??rmAi??zAi?? taAYla yapAi??lan bilezikler deAYiAYik bir gA?zellik vermiAYtir. Azerefe altAi??nda A?st A?ste silmelerle geniAYleyen geAi??iAY kAi??smAi??ndan sonra petek kAi??smAi??nAi??n birden incelmesi, Erzurumai??i??un deprem bAi??lgesinde olmasAi??yla izah edilmektedir. Ana kubbenin de depreme mukavemetini artAi??rmak iAi??in dAi??AYarAi??dan bu kubbeye dAi??rt yerinden ikiAYer kA?Ai??A?k kemerlerle payanda yapAi??lmAi??AYtAi??r. Minareye caminin batAi??ya aAi??Ai??lan kapAi?? arasAi??ndaki taAY merdivenle Ai??Ai??kAi??lAi??r.

DA?zgA?n kesme taAYla yapAi??lmAi??AY olan duvarlarAi??n yA?zeylerinde aAi??Ai??lmAi??AY iki katlAi?? pencerelerden altta olanlar dikdAi??rtgen Ai??erAi??eveli sivri kemerli ve madeni AYebekeli, A?stte olanlar uzun sivri kemerli ve alAi??Ai?? AYebekelidir. Alt pencerelerin sivri kemerli alAi??nlAi??klarAi??na XVI. YA?zyAi??l desen ve renklerini taAYAi??yan Ai??inilerle ayet ve hadis yazAi??lmAi??AYtAi??r.

Camiin mihrabAi?? onarAi??m geAi??irmiAY olmakla birlikte klasik mukarnaslAi?? hatlarAi??nAi?? muhafaza etmektedir. Caminin sol kAi??AYesinde bulunan ve gA?neydoAYu kAi??AYesinden merdivenlerle Ai??Ai??kAi??lan hA?nkar mahfilinin dAi??AY kapAi??sAi?? iptal edilerek iAi??eriden dAi??nerli merdiven yapAi??lmAi??AYtAi??r.

LA?lA? PaAYa Camiinin vaaz kA?rsA?sA?ne doAYu kAi??AYesindeki pencere iAi??erisinden, kadAi??nlar mahfiline de kuzey duvarAi??nda bulunan saAYdaki ve soldaki son pencerelerin iAi??lerinden taAY basamaklAi?? merdivenlerle Ai??Ai??kAi??lmaktadAi??r.

Son cemaat mahallinde bulunan mihrabiyelerden batAi??da olanAi??nAi??n A?zerinde, 1670 yAi??lAi??nda Sultan IV.Mehmedai??i??in Erzurum ahalisine hitaben gAi??nderdiAYi bir fermA?nAi?? taAYa yazAi??larak yerleAYtirilmiAYtir. Hattat Ai??zzeddin tarafAi??ndan ondAi??rt satAi??r hA?linde yazAi??lmAi??AY olan ve 1 Muharrem 1081 tarihinde tanzim edilmiAY olan fermanda; Ferman-Ai?? CihA?n meta AYehr-i yA?ri ve yarlAi??AY-Ai?? beliAY-i tA?cdA?ri ve emr-i AYerif-i hA?dA?vendigA?ri, fA?tih-i Girid, el-GA?zi ebuai??i??l-feth veai??i??n nA?sr Sultan Mehmed han eA?nehuai??i??llA?huai??i??l melikuai??i??l mA?steA?n hA?kmiyle yazAi??lmAi??AYtAi??r. Ai??btigA?en li emriai??i??llahi Teai??i??A?la ve AYafakaten alA? halkAi??hi hA?km-i cahinmeta ve ferman-Ai?? humA?yunum olmuAYdur ki: EyA?let-i Arz-Ai?? RAi??mai??i??da vA?ki olan bidai??i??atlerden bulgur ve kendA?me teklifi ve hilA?f-Ai?? AYurAi?? ve kanun ispencelerden ziyA?de alAi??nan akAi??a ve Ai??AYr ve akAi??e ve behreyi edA? idA?b veya asla ziraat etmeyen ekrad taifesinden parekende nA?mAi??na alAi??nan reai??i??A?yadan odun teklifi ve resm-i kAi??AYlak ve otluk teklifi ve muai??i??af akAi??esi ve atlarAi?? kAi??AYlaya vermek teklifi ve saliyA?ne-i sAi??AYAi??r ve develer beslemek teklifi ve PaAYa tevabiine karyeleri kAi??AYla tA?yin etmek resmi ve konak akAi??esi ve adat-Ai?? aAYnam min gayr-Ai?? ganem ve sA?liyA?ne-i saman ve yaAY teklifi ve post teftiAYi ve kilise ve bi-namaz teftiAYi ve bez ve iplik akAi??asAi?? ve bedel-i guleman akAi??esi ve kAi??l ve tAi??rpan akAi??esi ve katAi??r ve deve akAi??esi ve iAYbu zikr olunan yirmiA?Ai?? adet resim teklifi men ve refai??i??ettim. Min bade (hu), eyA?let-i mezbAi??reye vA?li olanlardan vesair hA?kkA?mdan her kim bu mezburatAi??n birin ahz ve taleb eder ise, Allahai??i??Ai??n ve Resulai??i??A?n lA?neti A?zerlerine olsun. Evlad-Ai?? emcA?adAi??mdan, vA?zera-Ai?? A?zam ve vA?kelA?-Ai?? kiramdan her kim Devlet-i Osmaniyeai??i??de bu zulm ve bidai??i??atlere rAi??za verir ise fe aleyhim laai??i??netai??i??ullahi veai??i??l melA?iketi veai??i??n nA?si ecmain. Fi gurreti muharremiai??i??l harami-li seneti ihda ve semanine ve elfin. Ketebuhu Ai??zzet.ai???

 

Lala PaAYa Camii Harimi

Lala PaAYa Camii GiriAY KapAi??sAi?? Lala PaAYa Camii Kitabesi

Lala PaAYa Camii MihrabAi?? Lala PaAYa Camii Mihrap Kitabesi

Lala PaAYa Camii AzadAi??rvanAi??

 


BAi??BLAi??YOGRAFYA

Ai??.H.KonyalAi??, Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi

M.Nusret, TarihAi??e-i Erzurum

E.KonukAi??u, SelAi??uklulardan Cumhuriyete Erzurum

H.GA?ndoAYdu, Erzurum LalapaAYa KA?lliyesi 1992 KA?ltA?r Bak.

H.YurttaAY, H.Ai??zkan, Z.KAi??AYklA?, Az.Tali, D.Okuyucu, G.Geyik, M.KAi??ndAi??AYAi??lAi??, YollarAi??n, SularAi??n ve SanatAi??n BuluAYtuAYu Azehir Erzurum – 2008

A.Vefa Ai??obanoAYlu, T.D.V. Ai??slA?m Ans. C.27 s.74

H.GA?ndoAYdu, A.A.Bayhan, M.Arslan, Sanat Tarihi AAi??Ai??sAi??ndan Erzurum – 2010

Yan taraf