Ai??SPAi??R TARAi??HAi?? KALINTILAR

Ai??SPAi??R TARAi??HAi?? KALINTILAR

Ai??irkini (BahAi??eli) KAi??yA? Kilisesi

Ai??spir Ai??irkini KAi??yA?ai??i??nA?n 1,5 km doAYusunda, Ai??oruh Nehri kenarAi??nda bulunmaktadAi??r. YapAi??lAi??AY tarihi kesin olmayan yapAi??nAi??n genel Ai??zellikleri, IX-X. YA?zyAi??llara tarihlenmesini mA?mkA?n kAi??lmaktadAi??r. 8.00×10.00 m. boyutlarAi??ndaki dikdAi??rtgen alana oturan kilise, doAYu-batAi?? doAYrultusunda, batAi??dan giriAYi bulunan A?Ai?? nefli bazilikal bir dA?zenlemeye sahip olup, apsis kAi??smAi?? ile duvarlarAi??n bir kAi??smAi?? ayaktadAi??r.

Apsis iAi??ten yuvarlak olup, dAi??AYtan dA?z duvarlAi??dAi??r ve iki yanAi??ndaki nefler, apsis derinliAYine kadar uzanmaktadAi??r.

Kilise, dA?zensiz yonu taAYAi??, Ai??akAi??llAi?? kum ve kireAi?? karAi??AYAi??mAi?? harAi??la inAYa edilmiAYtir.

FAi??sAi??rik (DevedaAYAi??) Kalesi

Ai??spirai??i??e baAYlAi??, eski adAi?? FAi??sAi??rik olan DevedaAYAi?? KAi??yA?ai??i??nA?n gA?neybatAi??sAi??nda, sarp kayalar A?zerinde bulunmaktadAi??r. Ai??lk inAYa tarihi bilinmeyen, sarp konumu ve su sarnAi??cAi??na sahip olmasAi?? gibi nedenlerden dolayAi??, Urartularai??i??a ait olduAYu tahmin edilmektedir. GA?nA?mA?zde oldukAi??a harap vaziyette olan kale, SelAi??uklu ve OsmanlAi?? dAi??nemlerindeki onarAi??mlarla gA?nA?mA?ze ulaAYabilmiAYtir.

DoAYu-batAi?? doAYrultusunda inAYa edilen kalenin Ai??evre uzunluAYu, yaklaAYAi??k 300 m. civarAi??ndadAi??r. Kale doAYal kayalAi??klardan faydalanAi??larak yAi??reye Ai??zgA? sarAi??mtAi??rak renkli taAY ve Horasan harcAi?? ile inAYa edilmiAYtir. Kalenin kuzeydoAYusunda, dA?zensiz yonu taAYlarla inAYa edilmiAY bir sarnAi??Ai?? kalAi??ntAi??sAi?? mevcuttur. Kalenin gizli su yolu gA?nA?mA?zde mevcut deAYildir.

Ai??spir Kalesi

Ai??oruh Nehriai??i??nin batAi?? ve gA?ney sAi??nAi??rAi??nAi?? Ai??izdiAYi dik kayalAi??k A?zerine kurulmuAY Ai??spir Kalesiai??i??nin ilk kuruluAYunun Urartulara kadar uzandAi??AYAi?? anlaAYAi??lmaktadAi??r.

A?zerine oturduAYu ana kayanAi??n AYekline gAi??re dA?zenlenen kale, yaklaAYAi??k 125 x 150 m. boyutlarAi??ndadAi??r. YarAi??m daire ve kare AYekilli burAi??larla desteklenen kalenin giriAY kapAi??sAi??, doAYu yAi??nA?nde bulunmaktadAi??r. Kalenin Ai??oruh Nehriai??i??ne bakan tarafAi??nda, yapAi??nAi??n Urartularai??i??a tarihlendirilmesine yardAi??mcAi?? olan gizli su yolu kalAi??ntAi??sAi?? yer almaktadAi??r. Kalenin AYehir tarafAi??ndaki duvarlarAi?? yAi??kAi??lmAi??AYtAi??r. Kale duvarlarAi?? dA?zgA?n kesme taAYlardan inAYa edilmiAY olup, batAi?? duvarlarAi?? ve burAi??larAi?? saAYlamdAi??r. Kale iAi??erisinde Bizans dAi??nemine ait bir kilise kalAi??ntAi??sAi?? ve SaltuklularAi??n yaptAi??AYAi?? bir mescit bulunmaktadAi??r. Kalenin duvarlarAi?? ve giriAY kapAi??sAi?? restore edilmiAYtir.

Ai??spir Ai??Ai??kale Kilisesi

Ai??spir Ai??Ai?? Kale Kilisesi

Ai??Ai?? kale iAi??erisinde, doAYu yAi??nA?nde harap bir kilise kalAi??ntAi??sAi?? bulunmaktadAi??r. Kilisenin nartekse ait duvarlarAi??nAi??n bir kAi??smAi?? ile A?Ai??lA? apsisin duvarlarAi?? ve pencere aAi??Ai??klAi??klarAi?? ayaktadAi??r ve kAi??smen onarAi??lmAi??AYtAi??r.

Orijinalinde doAYu ai??i?? batAi?? doAYrultusunda dikdAi??rtgen alana oturan kilisenin doAYusunda, ortasAi?? geniAY ve beAY kenarlAi?? ana apsis, yanlarda yarAi??m yuvarlak AYekilde dAi??AYa taAYmAi??AY yan apsisler, yapAi??nAi??n A?Ai?? nefli olduAYu kanaatini vermektedir. Ortadaki dAi??rt ayaAYAi??n, kilisenin A?zerini Ai??rten beAYik tonozlarAi?? taAYAi??dAi??AYAi?? anlaAYAi??lmaktadAi??r. Duvarlar dAi??AYtan kesme, iAi??ten moloz taAY ve harAi??la Ai??rA?lmA?AYtA?r.

Karahan Kalesi (Cankurtaran Kalesi)

Ai??spir Karahan KAi??yA?ai??i??nA?n 3 km. kuzeydoAYusunda, Cankurtaran (Kayser) KAi??yA?ai??i??nA?n 4 km. gA?neyinde, sarp ve savunmaya elveriAYli bir alana kurulmuAY OrtaAi??aAY kalesidir.

YAi??rede saltaAYAi?? denilen moloz taAYlardan doAYu-batAi?? doAYrultusunda in edilmiAY olan kale, 2 m. kalAi??nlAi??kta sur duvarlarAi?? ve bu duvarlarAi??n 6 m. kadar Ai??nA?ne yapAi??lan savunma amaAi??lAi?? ikinci bir duvarla tahkim edilmiAY olduAYu anlaAYAi??lmaktadAi??r. Tamamen harp olan kalenin ne zaman yapAi??ldAi??AYAi?? bilinmemektedir.

Karahan KAi??yA? harabeleri

Ai??spir Karahan kAi??yA?nA?n hemen kenarAi??nda 15×20 m. Ai??lAi??A?lerinde bir han kalAi??ntAi??sAi?? bulunmaktadAi??r. DuvarlarAi?? yAi??kAi??lmAi??AY, temelleri belli olan bu kalAi??ntAi??nAi??n Ai??Ai??rmeli Ai??spir kervan yolu A?zerinde olmasAi?? dikkati Ai??ekmektedir. BizanslAi??lar zamanAi??nda kaldAi??AYAi?? tahmin edilmektedir.

KoAi?? (Kanasor) KAi??yA? Akkoyunlu Harabeleri

Ai??spir KoAi?? KAi??yA? (Kanasor) yaylasAi??nda , ai???KoAi??un BogazAi??ai??? dA?zlA?AYA?nde, koAi?? heykeli AYeklinde ve koAi?? kabartmalAi?? Ai??ok sayAi??da sA?slA? mezar taAYAi?? define avcAi??larAi?? tarafAi??ndan tahrip edilmiAYtir. Ai??spir ilAi??e merkezinde bir park iAi??erisinde sergilenen koAi?? heykeli formlu mezar taAYAi??, KoAi?? KAi??yA?ai??i??ndeki mezar taAYlarAi??ndan saAYlam kalan tek Ai??rnektir.

Mohurgat (Karakale) Kalesi

Ai??spir Karakale (Mohurgat) KAi??yA?ai??i??ne hA?kim tepe A?zerinde, kA?Ai??A?k karakol niteliAYindeki OrtaAi??aAY kalesidir. 140 m. yA?kseklikte, sert kalker kA?tlesi A?zerine kurulmuAY olan kalenin duvarlarAi?? tahrip olmuAYtur.

Sanduk Kalesi

Ai??spir Ai??lAi??esinin 25 km. gA?neyinde, AYehir deresinin A?stA?nde, Sanduk DaAYAi??ai??i??nAi??n A?st eteAYindedir. Saltuklular ve Erzurum SelAi??uklularAi?? tarafAi??ndan birkaAi?? defa tamir ve tahkim gAi??rmA?AYtA?r. Ai??lk yapAi??lAi??AYAi??nAi??n M.S. I. Bin yAi??llara kadar indiAYi tahmin edilen kalenin dAi??rt burcu ve iki gAi??zetleme kulesi ayaktadAi??r. Tek beden A?zerine inAYa edilmiAY olan kalenin batAi??ya aAi??Ai??lan tek kapAi??sAi?? vardAi??r. Kuzeye bakan gAi??zetleme kulesinden Ai??spir Kalesi rahatlAi??kla seAi??ilebilmektedir.

Semehrek Kalesi

Semehrek (Maden) Kalesi

Ai??spir- Erzurum devlet yolu A?zerinde, Maden KAi??prA?AYAi??ai??i??nAi??n 2 km. doAYsunda, Ai??oruhai??i??a kuzeyden birleAYen vadinin kesiAYim noktasAi??nda, ana yoldan 25 m. yA?kseklikte sarp konumda bir kaledir.

Kalenin ne zaman yapAi??ldAi??AYAi?? bilinmemektedir. SelAi??uklu ve OsmanlAi?? dAi??nemlerinde onarAi??ldAi??AYAi?? anlaAYAi??lmaktadAi??r. DA?zensiz yonu taAYAi?? ve Horasan harcAi?? ile inAYa edilen kalenin, A?Ai??gen ve yarAi??m daire burAi??larla takviye edildiAYi anlaAYAi??lmaktadAi??r. YaklaAYAi??k 6.5 x 25 m. boyutlarAi??ndaki ana kaya A?zerine oturan kalenin duvarlarAi??nAi??n yA?ksekliAYi 7 m. dir.

SAi??rakonaklar (HodiAi??or) KAi??yA? Kilisesi

SAi??rakonaklar (HodiAi??or) KAi??yA?ai??i??nA?n CA?cebaAYAi?? Mahallesinde bulunan kilise Camiye dAi??nA?AYtA?rA?lmA?AYtA?r. YapAi??nAi??n XIX. YA?zyAi??lda , Ermeni halkAi?? tarafAi??ndan yaptAi??rAi??ldAi??AYAi?? sAi??ylenmektedir. YapAi??nAi??n Ai??nA?nde, oval kubbe ile Ai??rtA?lA? jamatun bulunmaktadAi??r. DoAYu-batAi?? doAYrultusunda dikdAi??rtgen alana oturtulmuAY yapAi??nAi??n gA?ney ve kuzeyinde dAi??AYa taAYkAi??n, daire planlAi?? birer giriAY, doAYu cephe ortasAi??nda da yarAi??m yuvarlak apsis niAYine yer verilmiAYtir.

SAi??rakonaklar (HodiAi??or) KAi??yA? Mermer SA?tunlu MaAYaralar

HodiAi??or KAi??yA? doAYusunda, Ai??oruh Nehriai??i??nin gA?ney yamaAi??larAi??nda, nehirden 100 m yukarAi??da bulunan maAYaralarAi??n iAi??erisi sA?tunlu odalar haline getirilmiAYtir. YAi??redeki halk tarafAi??ndan ai???Mermer SA?tunlu MaAYaralarai??? olarak adlandAi??rAi??lan bu mekA?nlar, barAi??nmak amaAi??lAi?? olarak kayalarAi??n oyulmasAi?? ile elde edilmiAYtir. Urartular dAi??nemine ait kaya mezarlara benzemektedir.

ViranAYehir Harabeleri

Ai??spir Ai??Ai??rmeli bAi??lgesinde YaAYlAi?? KAi??yA?ai??i??ne ait yaylanAi??n hemen yanAi??nda, ViranAYehir olarak adlandAi??rAi??lan eski bir yerleAYim yeridir. Ai??evrede rastlanan koAi??-koyun kabartmalAi?? mezar taAYlarAi??, burasAi??nAi??n Akkoyunlu dAi??neminde iskA?n edildiAYini gAi??stermektedir. Saray, han vb. gibi binalarAi??n temel izlerini hatAi??rlatan kalAi??ntAi??larda burasAi??nAi??n OrtaAi??aAYdan kalma Ai??nemli bir yerleAYim olduAYunun kanAi??tAi??dAi??r.


Bibliyografya

Ai??.H.KonyalAi??, Abideleri ve Kitabeleri Ai??le Erzurum Tarihi

H.GA?ndoAYdu, Erzurum ve Ai??evresindeki KalAi??ntAi??lar (Azehri MA?barek Erzurum)

M.Y.Ai??aAYlayan, Azu Bizim Ai??spir

H.GA?ndoAYdu-A.A.Bayhan-M.Arslan, Sanat Tarihi AAi??Ai??sAi??ndan Erzurum

H.YurttaAY-H.Ai??zkan-Z.KAi??AYklA?-M.L.KAi??ndAi??AYAi??lAi??, Bir Azehir Var Yaylada Erzurum

A.M.Aktemur ai??i?? Ai??.U.KukaracAi??, KA?ltA?r VarlAi??klarAi?? Ai??le Ai??spir

 

 

Yan taraf