İSPİR TARİHİ CAMİLER ve MEDRESELER

İSPİR TARİHİ CAMİLER ve MEDRESELER

MELİK HALİL GAZİ MESCİDİ

İspir merkezde Tuğrul Şah Camiinin dere aşırı kıble tarafında ve Kadızade medresesinin hizasındadır. Kapı üzerindeki mermer kitabesi okunamayacak şekilde bozulmuştur. Plan ve mimari özelliklerine göre XII. Yüzyılda yapıldığı düşünülmektedir. Mescidi, Saltuklular ile birlikte bölgeye gelen Horasan erenlerinden Derviş Melik Halil Gazi’nin zaviye olarak yaptırdığı H.937 tarihli Osmanlı İmparatorluğu Evkaf Tahrir Defterinden (Başbakanlık arşivi Tapu 199) tespit edilmektedir.

 

Melik Halil Gazi Mescidi Melik Halil Gazi Mescidi planı (İ.U.Kukaracı)

Caminin iç mekanı 4.80×4.80 m. ölçülerinde kare planlı olup küçük bir mihrabı vardır. Duvar yüksekliği dört metredir. Yapının üzeri tuğla kubbe ile örtülü iken, kubbenin yıkılması sonucu, bu defa ağaç malzemeli kırlangıç kubbe ile kapatılmıştır.

Caminin etrafı evlerle çevrelenmiştir. Yapının kuzey cephe ortasındaki giriş kapısı, basık kemerlidir. Yapının tüm cepheleri, sağır duvar şeklindedir. Köşelerde düzgün kesme taş, diğer yerlerde moloz taş malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Yapı oldukça harap durumdadır.

 

KADIOĞLU MEDRESESİ

İspir merkezde Tuğrul Şah Camii’nin yol ve dere aşırı karşısındadır. Dereye bakan giriş kapısının kemeri üstündeki mermerde altı satır halinde Arapça kitabe bulunmaktadır. Kitabenin okunuşu:

Benâ hâzihi’l-medreseti’ş-şerîfeti ve vekafehâ

Li’t-tedrîsi fîhâ ve’t-tedrîsi bi’l-ulûmi’ş-şâfi(ı)yyeti

Ve’l-fünûnü’l-kâfiyyeti li-sükkânihâ fî’l-hucurâti ve ğayrihim

Kâdızâde Mehmed el-şehîr el-İspîrî el-asl

El-Müftî medînet-i Erzurum hâlisan li-vechi’l-kerîm

Fî seneti semân ve selâsîne ve mieh ve elf

Sene 1138

Kitabenin anlamı:

“Bu şerefli medreseyi, hücrelerinde oturanlara ve başkalarına Şafi ilimlerin ve kâfi (yeterli) fenlerin okutulması ve öğretilmesi için aslen İspir’li olan Erzurum şehri müftüsü Kadızade şöhreti ile tanınmış Mehmed, yalnız Allah’ın rızasını kazanmak için 1138 (1725) senesinde yaptırdı ve vakfetti.”

Medresenin girişi kuzeye bakmaktadır. Düzgün yontulu kesme taş blokların bir devamı halinde dışa taşkınlık yapmayan sivri kemer, en dıştan kapı yüzeyini çerçeveler. Bundan 35 cm. derinlikte basık kemerli giriş kapısı yer alır. İki kemer arasındaki kapı aynalığında mermer kitabe bulunmaktadır.

Basık bir beşik tonozla avluya geçilir. 19.20×22.90 m. ölçülerindeki dikdörtgen planlı avlunun etrafında, öğrenci odaları ve dershane olmak üzere toplam on hücre bulunmaktadır. Kuzeydoğu ve güneydoğu köşelerde, ince uzun koridor şeklinde iki eyvan yer alır. Odaların ve eyvanların üzeri beşik tonoz ile örtülüdür. Taş döşeli avlunun ortasında bir su kuyusu bulunmaktadır.

NUMAN PAŞA CAMİİ

İspir-Numan Paşa (Hişen) Köyü’ndeki cami, Yeniçeri Ağası Darbunazade Numan Ağa tarafından, 1750-1751 tarihlerinde inşa edilmiştir. Günümüzde orijinal özelliklerini tamamen yitiren yapı, giriş kapısı üzerindeki kitabesine göre, 1812 yılında onarılmıştır.

Numan Paşa Camii, dikdörtgen ölçülerde, ahşap destekli ve düz dam örtülü cami planındadır. Taş kaide üzerindeki minaresi sac kaplamadır.

NUMAN PAŞA MEDRESESİ

İspir Numan Paşa Köyü’nde bulunan Camiyi yaptıran Yeniçeri Ağası Darbunazade Numan Ağa ayni zamanda medreseyi de yaptırılmıştır. Ancak günümüzde medreseden hiçbir iz kalmamıştır.


Bibliyografya

İ.H.Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri İle Erzurum Tarihi -1960

M.Y.Çağlayan, Şu Bizim İspir – 1981

A.M.Aktemur – İ.U.Kukaracı, Kültür Varlıkları ile İspir – 2004

H.Gündoğdu-A.A.Bayhan-M.Arslan, Sanat Tarihi Açısından Erzurum – 2010

Yan taraf