HASANKALE TARİHİ CAMİLERİ

HASANKALE TARİHİ CAMİLERİ

  1. EMİR ŞEYH CAMİİ

Hasankale ilçesi Emir Şeyh Mahallesinde yer almaktadır. Kapısının üzerinde bulunan 37×50 cm ebadındaki mermere kitabede dört satır halinde şunlar yazılıdır; Bu cami-i şerifin Tamirine Mustafa Baba Efendi ve Ağa Esad Efendiler sebeb olmuşdur Sene 1314

Kitabeye göre cami H.1314/M.1896 yılında Mustafa Baba ve Ağa Esad Efendi tarafından tamir edilmiştir. Caminin ilk yapım tarihi bilinmemektedir. Sivaslı camii ile gösterdiği ortak özellikler bunun da XIII. veya XIV. Yüzyıla ait olduğunu göstermektedir.

11.40×11.40 m. ölçülerindeki kare taban üzerine oturan caminin harim mekanı, ikisi kıble tarafında bağımsız, ikisi de mahfille ortak dört ahşap direk tarafından taşınan ahşap tavanla kapatılmıştır. Caminin mihrabı kesme taşla yapılmıştır. 1970 yılında onarılan caminin güneybatı köşesine kesme taştan kübik kaideli minare yapılmıştır.

Sivaslı Camii 2. SİVASLI CAMİİ

Pasinlerin en eski camii olan Sivaslı Camii deprem sonucu hasar görmüş onarılmıştır. Caminin kapısı üzerindeki kitabesinde şunlar yazılıdır;

Birinci İmari SİVASLI İBRAHİM EFENDİ 791

İkinci imârı HACI MAHMUD ZADE HACI BEY 1331

Kitabeye göre cami ve minaresini H.791/M.1388 yılında Sivarlı İbrahim Efendi isminde bir zat yaptırmıştır. H.1331/M.1912 yılında Hacı Mahmud zade Hacı Bey camii yenilemiştir.

Caminin sağ tarafındaki eski minaresi çok harap olduğundan yıkılmış, 1980 yılında yeniden yaptırılan minare bu defa caminin kuzey batı köşesinde, camiden bağımsız olarak sekizgen kaideli ve silindirik gövdeli olarak yükseltilmiştir. 1980 yılı onarımında caminin düz toprak damı kaldırılmış, beton tabla atılarak üzeri çatı ile örtülmüştür. Cami dıştan dışa 11.80×12.60 boyutlarındadır. Mihrabı oldukça sadedir.

Ulu Camii ( Kasım Bey Camii)

3.ULU CAMİİ (Kasım Bey Camii)

Caminin iki kitabesi vardır. Bunlardan iç kapı (caminin asıl giriş kapısı) üzerindeki kitabe caminin yapım kitabesi, dış kapının üzerindeki kitabe tamir kitabesidir.

İç kapı üzerindeki 25×54 cm. boyutlarındaki mermere güzel bir nesih ile şu kitabe yazılmıştır:

Âl-i Osman Şâh Süleyman bendesi – Yani KÂSIM BEY muinü’l-mü’minin

Hasbetenlillâh yaptı bu camii – Kılmağa anda ibadet âbidin

Hâtif-i gaybî didi tarihini – Mescid’ül Âksâ makam-ül-ârifin

Sene 962

Dış kapı üstüne yerleştirilen 54×32 cm ebadındaki taşta şu kitabe okunur:

Müferrih bir binâ kurmuş binâsı mestecâp olsun İlâhi ruzi mahşerde yüzü ak, gönlü pâk olsun. Sene 1251

Bu cami üstünde kitabesini muhafaza ederek bu güne kadar gelen ilk Osmanlı eserlerindendir. Kitabeden anlaşıldığı gibi Camii Kanuni Sultan Süleyman’ın bendelerinden Kasım Bey H.962/M.1554 yılında yaptırmıştır. (Kasım Bey,Zülkadr Oğullarından olup 1554 senesinde Pasin Sancağı Beyidir. Daha geniş bilgi için bkz.İ.H.Konyalı Erzurum Tarihi s.473)

Sonradan yapıldığı anlaşılan son cemaat yeri kapısı üzerindeki kitabede, camiyi yaptırana dua edilmekte ise de H.1251/M.1835 yılında asıl caminin önüne son cemaat yerinin yapıldığı ve caminin tamir edildiğini tahmin ediyoruz.

Caminin orijinal bölümü, ortada mihraba dik uzanan üç ahşap payenin taşıdığı yatay kirişler tarafından taşınan ahşap bir tavanla örtülüdür. Caminin üzeri çatı ile kapatılmıştır. Caminin mihrabı dikdörtgen bir çerçeve içerisine alınmıştır. Yuvarlak nişli olan mihrap çevresinde, geometrik ve bitkisel motiflerin yer aldığı br kuşak bulunmaktadır.

Asıl cami bölümü ile sonradan yapılan ek bölümün birleştiği kuzeybatı duvarı üzerinde yükselen minare, 1835 yılındaki onarımda yenilenmiştir. Çokgen gövdeli minarenin petek ve külah kısımları da, gövde ile uyumlu ve çokgen şeklindedir.

Yeni Camii

4. YENİ CAMİ

Sivaslı Camiinin yakınlarında bulunmaktadır. Caminin harap olması sonucu 1810 yılında, Hacı Ahmed ağa adında bir şahıs tarafından yıktırılarak, yerine yeniden cami yaptırılmış olduğu kitabesinden anlaşılmaktadır. Kapı kemerinin üstündeki mermerde şu kitabe okunur:

Harabe yüz çevirmişti murür-i dehr ile hâlâ – Bir ehl-i hayranı tamir kıldı hasbetenlillâh

Kabul eyle Hüdaya hayratın el-hac Ahmed Ağanın – Olundukça mescid-i râ’nâ içinde zikrullah

Senin beytin kim eyledi tamir ile ihya – Sen ânı tûl-i ömr ile muammer eyle ya Allah

Hadis-i men bena-lillâh sırrına olup mazhar – Ola cennette alâsı makâmın âna menzil-gâh

Sekiz zam ile tarihin gelüp hâtif dedi Vehbi – Yapıldı mevkiinde şimdi bu zîbâ ibâdetgâh

Fi sene 1225

Kitabede camiin asıl yaptıranının adından bahsedilmemiştir. Bu caminin Rum vilayeti (Sivas) Mirmiranı Mahmut Paşa tarafından yaptırılmış olduğu ve Caminin H.986/M.1578 tarihli vakfiyesinin bulunduğu belirtilmektedir.(İ.H.Konyalı Erzurum Tarihi s.475)

1992 yılına kadar minaresiz ve bakımsız halde olan cami Vakıflar tarafından onarılmış ve bir minare yapılmıştır. Bugünkü camii 11.70×10.50 m. boyutlarında, dört ahşap destek tarafından taşınan ahşap tavanla örtülüdür. Yapının malzemesi moloz taş olup, yer yer atılan ahşap hatıllar dikkat çekmektedir.

Bibliyografya

İ.H.Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri İle Erzurum Tarihi – 1960

H.Gündoğdu, Erzurum ve Çevresindeki Tarihi Kalıntılar (şehr-i Mübarek Erzurum)-1989

H.Gündoğdu-A.A.Bayhan-M.Arslan, Sanat Tarihi açısından Erzurum – 2010

 

Yan taraf