ERZURUM’DA BASIN

ERZURUM’DA BASIN

ENVAR-I ŞARKİYYE

(Doğu Işıkları)

1867 yılında ilk defa Erzurum’da yayınlanan ve zorunlu duraklamalar hariç 1963 yılına kadar çıkan milli Türk gazetesi “ENVAR-I ŞARKİYYE” DİR. Türk basın tarihi içinde kendisine değerli bir yer verilmesi gerekli olan bu gazete Erzurum’da yayınlanmıştır. Envar-ı Şarkiye, bu gün Anadolu’nun pek çok yerinde yayınlanan gazetelerden gerek biçim ve gerek söz bakımından karşılaştırma kabul etmeyecek kadar üstündür.

Padişah Sultan Abdülâziz aldığı kararda Anadolu’nun çeşitli vilayetlerinde birer matbaa kurulmasını ve gazete çıkarılmasını ve her yıl salname (yıllık) yayınlanmasını öngörüyordu.

Karar, 1866’da Erzurum’da uygulanmaya başlandı ve matbaa makinesinin gelmesi ile “Matbaa-ı Vilayet-i Erzurum” adıyla kurulması tamamlandı ve çalışmaya başladı. Bu Vilayet matbaasında, gazete, çeşitli resmi belgeler, kitaplar, vilâyet bildirileri ve Vilayet Salnameleri’nin baskısı yapıldı.

1867’de Doğu Işıkları anlamına gelen Envar-ı Şarkiye, bütün doğuya yayılabilecek bir milli bölge gazetesi olarak çıktı. Gazetenin başlık altı yazısı şöyledir. “ İşbu gazetedâhil ve hâriç havâdis ve mebâhis-i mütenevviyayı şâmil olarak Erzurum vilâyet-i celilesi matbaasında haftada bir kere Çarşamba günleri tab ve neşr olunur”

Envâr-ı Şarkiye Cumhuriyet dönemine kadar ayni adla yayınlanmış, daha sonra adı “Erzurum” diye değiştirilmiştir. 1964 yılında da tamamen kapatılmıştır.

HADİKATÜ’L- AHRAR

(Hür insanların bahçesi)

Erzurum’da (1307/1891)’de yayınlanan ilk özel gazetedir. İmtiyaz sahibi Mustafa Durak, sorumlu müdürü Ahmet Fevzi’dir. Haftada bir defa yayınlanır. Kamuoyuna yararlı her nevi yazıyı yayınlayan gazetenin ismi “Hür insanlar bahçesi” anlamına gelmektedir. Yaklaşık beş ay yayınını devam ettiren gazete, 20 sayı kadar yayınlandıktan sonra kapanmıştır.

BİNGÖL-NECAT

(1327/1911)

Bu gazete haftada iki gün çıkarılmıştır. İmtiyaz sahibi Trabzonlu Mehmed Efendi’dir.Siyasi nitelikli özel gazetedir. Yaklaşık üç yıl süreyle yayınlanmış olmasına rağmen hakkında ayrıntılı bilgi yoktur.

SADÂ-YI ŞARK

(1327/1911)

13 Haziran 1327 (26 Haziran 1911) yayınlanmaya başlayan gazetenin imtiyaz sahibi avukat Seyyid Nâzım’dır. Fikren Hürriyet ve İtilaf Partisi’ni destekleyen gazete önceleri haftada bir, daha sonra iki gün çıkarılmıştır. 20 nüsha yayınlandıktan sonra kapanmıştır.

FÂRIK

(1328/1912)

Balkan Savaşı yıllarında çıkarılmaya başlanan Fârık gazetesinin imtiyaz sahibi Serdarzâde Sıtkı’dır. Fârık (ayıran, fark eden anlamına gelir) ismi ile yayınlanan gazete yaklaşık bir yıl sonra kapanmıştır.

ALBAYRAK

İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından 1 Mart 1329 (14 Mart 1913) tarihinde çıkarılmaya başlanmıştır. Rus işgaline kadar yayınına devam etmiştir. 1 Nisan 1919 tarihinde Süleyman Necati Bey Albayrak gazetesini ikinci defa çıkarmaya başlamıştır. Albayrak gazetesinin savaştan önceki dönemine ait sayılar hakkında bilgi bulunmamaktadır. Albayrak gazetesi 1921 yılında askeri yönetim tarafından kapatılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Muammer Yaşar, Anadolu’da İlk Türk Gazetesi Enver-i Şarkiye (Ank.Gaz.Cem.Y.1971)

H.Harun Duman, Erzurum Basın Yayın Tarihi 1867-1997

 

Yan taraf