ERZURUM TEPSİ MİNARE-SAAT KULESİ

TEPSİ MİNARE-SAAT KULESİ

(Kesik Kule – Minare Kule)

En son yaşayan adı Saat Kulesi olan Tepsi Minare ve Kesik Kule adlarını taşımış bulunan, Minare Kule ismi ile de anılan, Kale Mescidinin batısında ve iç kalenin güneybatı köşesine yerleştirilmiş olan kule, hem kale mescidinin minaresi, hem de kalenin gözetleme kulesi olarak kullanılmıştır. Bu eser Erzurum’un çok eski ve asil Türk yapılarındandır.

Minare üzerinde Saltuklu dönemine ait kufi yazı ile yazılmış Arapça kitabe dilimize şöyle çevrilmiştir; “İkbâl (Devlet ve saadet) dinin ışığı, İslâmın kutbu, Devletin yardımcısı, milletin zahiri, arkası, meliklerin ve emirlerin güneşi Ebul Kasım oğlu Ebul Muzaffer Gazi İnanç Biygu Alp Tuğrul Bey”

Kitabenin tarih kısmı Abdülhamit döneminde minareye saat yerleştirilirken tahrip edilmiştir. Minare Saltuklulardan Ebul Kasım’ın oğlu Ebul Muzaffer Gazi Biygu Alp Tuğrul Bey tarafından yaptırılmıştır. Buna göre minarenin, Ebul Muzaffer Gazi’nin Erzurum’da hüküm sürdüğü 1124-1132 yılları arasında yapıldığını tarihlemek mümkündür.

Minareye ilk olarak 1848 yılında saat konulmuştur. Kaynaklarda ilk konulan saatin 1857’de Ruslar tarafından sökülerek götürüldüğü belirtilmektedir. İkinci kez de 1881 yılında saat yerleştirilmiştir.

Tepsi Minarenin ilk yapılan şerefe kısmı XVI. Yüzyılın başlarında yıkılmış, 1841-1850 yıllarında ahşap malzeme ile Barok üslupta şerefe tarzında kubbeli bir eklenti yapılmıştır.

Minarenin kaidesi üç renkli kesme taş malzeme ile yapılmıştır. Tuğladan inşa edilen silindirik gövde, alttan yukarı doğru daralarak devam etmektedir. Minarenin iç kaleye açılan kapısı, düz atkıtaşlı olup sivri kemerli alınlığı bulunmaktadır. Tuğla gövde sepet örgü şeklinde örülmüş, şerefeye yakın kısımda kufi kitabe kuşağına yer verilmiştir. Kitabe beyaz renkteki taş zemin üzerine tuğla malzeme ile kufi hatlı olarak yazılmıştır. Kitabeden sonra saat kulesine kaide yapılan taş bileziğe kadar olan kısımda tuğlalar tam ve yarım baklava şeklinde dizilerek süslendirilmiş ve gövdeye hareketlilik kazandırılmıştır. XIX. Yüzyılda yapılan şerefe kısmı Barok özellikler taşımaktadır. Sütunlar üzerinde yükselen üst kısım ahşaptır. Yuvarlak kemerleri taşıyan sütun başlıkları oldukça plastik ele alınmıştır. Başlıklar üzerinde kırık hatlı çatı kornişi dolanmaktadır. Bu bölümün üzerindeki kubbe kurşun levha kaplıdır.

 

Tepsi Minare (Saat Kulesi) Tepsi Minare üzerindeki kitabe

 


Bibliyografya

A.Şerif Beygu, Erzurum Tarihi Anıtları, Kitabeleri, 1936-İstanbul

İ.Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri İle Erzurum Tarihi, 1960-İstanbul

Ahmet Vefa Çobanoğlu, T. D.V İ.A. 24.cilt 243 s.

H.Gündoğdu, A.A.Bayhan, M.Arslan, Sanat Tarihi Açısından Erzurum – 2010

Enver Konukçu, Selçukludan Cumhuriyete Erzurum

H.Yurttaş, H.Özkan, Z.Köşklü, Ş.Tali, D.Okuyucu, G.Geyik, M.Kındığılı, Yolların, Suların ve Sanatın Buluştuğu Şehir Erzurum – 2008

Yan taraf