ERZURUM KALESİ

Erzurum Kalesi ve çevresi

ERZURUM KALESİ

Şehrin orta kısmında, hakim bir tepe üzerinde yer alan kale bir iç kale ile bunu çevreleyen dış kaleden meydana gelmektedir.

Kale 415 – 422 yılları arasında Roma İmparatoru Theodosios tarafından yaptırılmıştır. Kale 502 ve 530 yıllarında Bizans imparatoru Belisairos, 756 yılında Halife El Mansur Ebu Cafer tarafından onarılmıştır. Saltuklular tarafından 1124 – 1132 yılında kaleye Tepsi Minare (Saat Kulesi) ile birlikte kale mescidi yapılmıştır. 1201’de Rüknettin Süleyman Şah kaleyi onartmıştır. 1385’de Karakoyunlular ve Akkoyunlular arasında el değiştiren kale 1514 yılında Osmanlıların eline geçmiş, Kanuni Sultan Süleyman tarafından onartılmıştır.

İÇ KALE, dikdörtgene yakın planı ile takriben 50×130 m. boyutlarındadır ve doğu-batı doğrultusunda uzanan bir konuma sahiptir. İç kalenin doğusunda bu günkü taş mağazalarının bulunduğu kısım eskiden dere olduğundan iç kalenin doğu duvarı bu dereye paralel uzanıyordu. İç kale duvarının bittiği uçlardan da ayni doğrultuda dış kalenin surları bu yöndeki sınırı çiziyordu. İç kalenin bu günkü girişi, güneyde dış kapının açıldığı ve II. Mahmud zamanında (1808-1839) onarılmış olan ikinci bir bahçe kapısından sağlanmaktadır. Asıl iç kalenin açıldığı bu tür avlulara Hisarpeçe denilir. Bu bölümde küçük bir hamam ve üst örtüleri yıkık birimler bulunmaktadır. Kale duvarlarının kalınlığı 2-2,5 m arasında değişmektedir. Köşelerde yuvarlak, kuzey batısında sekizgen, güneydoğusunda yedigen olmak üzere kuleleri bulunmaktadır. Her iki kulenin de içleri yıkılmıştır. Kale dışardan üçgen şeklinde ondört dayanak payandası ile desteklenmektedir. Kalenin güney cephesinde sivri kemerli kitabeli bir de çeşmesi bulunmaktadır. İç kalenin, güneyde yer alan ve sivri kemer altında uzun beşik tonozla örtülü, iki yanında nöbetçi mekânlarının bulunduğu ana girişinden başka, kuzeybatısındaki yuvarlak burcun altından ve güney batıda Saat Kulesinin dibinden dış kaleye ve mahallelere açılan iki kapısı daha vardır. Bunlardan güneybatı girişi sonradan kapatılmıştır. İç kale günümüzde iyi durumdadır.

DIŞ KALE surları, iç kale duvarına güneyden bağlanır. Kaleden başlayarak Ebu ishak Türbesine kadar uzanan ve Çifte Minareli Medresenin yanından güneye doğru uzanıp buradan batıya dönerek bütün şehri çevrelediği bilinmektedir. Ancak günümüze ulaşamayan Erzurum sur kapılarının bulunduğu mevkiler kapıların ismi ile anılmaktadır.

Sur kapıları mevcut surlardan başlayarak sıralanırsa; Tebriz Kapı: Çifte Minareli Medrese ile Ebu İshak Kazurini Türbesi arasında idi. Yeni Kapı: Bu kapı Taş Ambarları kapılarının açıldığı meydandaydı. Erzincan Kapı: Günümüzde Erzincan Çarşısı denilen mevkide idi. Gürcü Kapı: Şehrin kuzey kesiminde Aliağa Camii (Gürcü Kapı Camii) civarındaydı.

Erzurum Kalesi (A.Ceylan) İç Kale sur duvarları ve Saat Kulesi

İç Kale ve Kale Mescidi 

 


Bibliyografya

H.Yurttaş-H.Özkan-Z.Köşklü-Ş.Tali-D.Okuyucu-G.Geyik-M.Kındığılı , Yolların, Suların ve Sanatın Buluştuğu Şehir Erzurum – 2008

A.Ş.Beygu, Erzurum Tarihi , Anıtları, Kitabeleri – 1936

İ.H. Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi -1960

H.Gündoğdu-A.A.Bayhan-M.Arslan, Sanat Tarihi Açısından Erzurum-2010

C.Küçük, T.D.V. İslam Ans. C.11

Yan taraf