ERZURUM HALK OYUNLARI

ERZURUM HALK OYUNLARI

Bar

Bar kelimesinin genel anlamAi?? ai???Tertip ai??i?? Nizam ai??i?? SAi??ra ve Diziai??? demektir. Bar tutmak, bir dizi halinde el ele tutuAYmak, birlikte olmak, anlamAi??na gelmektedir. Bar tutalAi??m denildiAYinde, halk oyununda yer alalAi??m anlaAYAi??lAi??r.

Erzurum Bar oyunu.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/tr/thumb/9/93/Ispir_bar-erkek.JPG/260px-Ispir_bar-erkek.JPG

Bar OyunlarAi??, Davul zurna eAYliAYinde oynanan halk oyunlarAi??dAi??r. En yaygAi??n olarak Erzurum, Sivas, AAYrAi??, Erzincan, GA?mA?AYhane ve Bayburt’ta geliAYmiAYtir.

Erzurum Erkek BarlarAi??

1- BaAY Bar ve SarhoAY BarAi??: AAi??Ai??k vaziyette el ele tutularak oynanAi??r. Ezgisi yoktur. Bestede baAYlangAi??Ai?? ve son ayrAi?? olmak A?zere iki tA?r mA?zik vardAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. Bu oyunlar DadaAYAi??n, aAYAi??r baAYlAi??, zevk ehli olduAYunu ifade eder.

2- Ai??kinci Bar : KapalAi?? vaziyette omuz omuza durulan barlardandAi??r. Bir mA?cadeleyi anlatAi??r. GA?ftesi yoktur. Bestesi HA?seyni makamAi??ndadAi??r.

3- Sekme (Tikine) BarAi??: GA?ftesi yoktur. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. Cesaret ve Ai??eviklik ifade eder. Erzurum BarlarAi??nAi??n en hareketlisidir. AAi??Ai??k vaziyette el ele tutularak oynanAi??r.

4- AAYAi??rma BarAi??: GA?ftesi yoktur. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. KapalAi?? vaziyette omuz omuza durulur, kollar sarkAi??k, el ele tutularak oynanAi??r. DadaAYlarAi??n birlik ve beraberlik iAi??inde olduklarAi??nAi?? ifade eder.

5- Nari BarAi??: GA?ftesi vardAi??r. Kol kola pazulardan tutularak oynanAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. DadaAYAi??n, aAYk sevgi yaAYantAi??larAi??nAi??n ecdattan gelen hasletlerini Ai??evreye aktarma duygularAi??nAi?? sembolize eder.

6- Dello BarAi??: KapalAi?? vaziyette bellerdin tutularak oynanan bardAi??r. Hareketli ve ritmik oyunlardan birisidir. DadaAYlarAi??n hep birden bir komut altAi??nda ileri saldAi??rAi?? ve ani olarak geriden gelen tehlikeye karAYAi?? mukabelede bulunma hasletine sahip bulunduklarAi??nAi?? ifade eder. Ezgisi AYAi??yledir: Erzurum’dan Kemah’tan delloy delloy delloy can. Yar gelir oynamaktan delloy delloy delloy can,

7- KoAi??eri (GAi??Ai??eri) BarAi??: Ai??ki motif halinde oynanmaktadAi??r. Birinci kAi??smAi??n figA?rA? ayrAi??, ikinci kAi??smAi??n figA?rA? ayrAi??dAi??r. Ayni, zamanda her kAi??smAi??n figA?r besteleri de ayrAi?? ayrAi?? Ai??zelliktedir. HA?zzam makamAi??ndadAi??r. Birinci kAi??sAi??m kapalAi??, ikinci kAi??sAi??m aAi??Ai??ktAi??r. SavaAYAi?? sembolize eder. GA?ftesi yoktur.

8- TemiraAYa BarAi??: AAi??Ai??k bardAi??r. GA?ftesi vardAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. Bir yansAi??lama (taklit) oyunudur. Ai??nce bellerden tutularak oyuna baAYlanAi??r, sonra el ele tutularak oynanAi??r. Cesaret ve kahramanlAi??AYAi?? ifade eder.

9- Tamzara BarAi??: Bir yansAi??lama (taklit) oyunudur. Omuz omuza, kapalAi?? olarak bellerden tutularak oynanAi??r. YarAi?? kapalAi??, yarAi?? aAi??Ai??k oynanmaktadAi??r. Bu oyun Erzurum kAi??ylerinde, AYehirde olduAYundan baAYka figA?rler ilavesiyle oynanAi??r.

10-Tavuk BarAi?? (Felek BarAi??): Erzurum barlarAi??nAi??n en eskisidir. El ele ve aAi??Ai??k vaziyette oynanAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. AAYAi??r bir bardAi??r. BarlarAi??n en sonunda oynanAi??r. Birde tA?rkA?sA? vardAi??r, fakat oyun sAi??rasAi??nda bu tA?rkA? sAi??ylenmemektedir. SAi??zleri AYAi??yledir: Un eledim eleAYinen, Ai??AYim dAi??ner feleAYinen, EAYin kAi??zlar mezerimi, AltAi??n saplAi?? kA?reAYinen.

12- Ai??ingeneler BarAi??: Bir yansAi??lama (taklit) oyunudur. AAi??Ai??k vaziyette el ele tutularak oynanAi??r. GA?ftesi yoktur. Rast makamAi??ndadAi??r. Ai??ingene A?lemlerini taklit karakterinde bir oyundur.

13- Uzundere BarAi??: Bir yansAi??lama (taklit) oyunudur. KapalAi?? vaziyette bellerden tutularak oynanAi??r. GA?ftesi yoktur. Hicaz makamAi??ndadAi??r.

14- Daldalan BarAi??: YansAi??lama (taklit) oyunudur. KapalAi?? vaziyette omuz omuza bellerdin tutularak oynanAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. Ezgisi AYAi??yledir: Daldalan daldalan daldan aAYaAYAi??. SaAi??larAi?? dAi??kA?lmA?AY belden aAYaAYAi??. Daldalan daldalan dalAi??m yok benim, Sineme saracak yA?rim yok benim.

15- Yayvan BarAi??: Bir yansAi??lama (taklit) oyunudur. Oyuna bellerden tutularak baAYlanAi??r. Sonradan el ele tutulur. Oyunun sonunda ayak, bacak ve mendil hareketleri baAYlar. DeAYiAYik ezgilerle oynanabilen bir bardAi??r.

16- KAi??roAYlu BarAi??: Ai??ki kAi??lAi??Ai??la oynanan bir yansAi??lama oyunudur. Ai??ki cengaverin dA?ellosunu anlatAi??r.

17- HanAi??er BarAi??: Ai??ki kiAYinin hanAi??erle dAi??vA?AYmesini gAi??steren bu oyunda DadaAYAi??n Ai??evikliAYi, sertliAYi ve cesareti anlatAi??lAi??r. Oyunun musikisi, yA?rA?yA?AYlerde yumuAYak ve aAYAi??r, bAi??Ai??ak kullanAi??mAi?? sAi??rasAi??nda serttir. Oyunun son kAi??sAi??mda DadaAYlar birbirlerini affederek kusuru baAYAi??AYlama ve hoAY gAi??rA?lA?k ruhu iAi??inde, neAYeli gAi??steri oyunlarAi?? ile devam ederler. BAi??ylece oyun biter.

18- HoAY Bilezik BarAi??: AAi??Ai??k vaziyette kol kola ve pazulardan tutularak oynanAi??r. Ezgisi AYAi??yledir: AltAi??n yA?zA?k, hoAY bilezik, kollarAi?? nazik, Ben yA?rimden ayrAi??ldAi??m, vay bana yazAi??k

KadAi??n BarlarAi??

Erzurum kadAi??n barlarAi?? da erkek barlarAi?? gibi kapalAi?? veya aAi??Ai??k olarak oynanmaktadAi??r. Genellikle def, mey ve gAi??ranata gibi ince saz aletleri kullanAi??lAi??r.

1-Kavak Oyunu: KAi??z ve gelinlerin el ele tutarak oynadAi??klarAi?? bir bardAi??r. Ezgisi AYAi??yledir: Ben bir kavak yol A?stA?nde biterem. Gelen geAi??enlere gAi??lge ederem, Irgalanma kavak seni budaram, Budar budar odun eder yakaram.

2- Ai??ift Beyaz GA?vercin Oyunu: AAi??Ai??k ve kapalAi?? karma bir bardAi??r. GA?ftesi vardAi??r. HA?seyni makamAi??ndadAi??r. Ai??algAi?? ve oyuncularAi??n tA?rkA? AYeklinde seslendirdikleri gA?ftesiyle mA?AYterek oynanAi??r. Ezgisi AYAi??yledir: Ai??ift beyaz gA?vercin olsam, Ai??adAi??rAi??n baAYAi??na konsam, GA?zellere yoldaAY olsam, Ai??irkinlerden uzak dursam, Gel gel karanfilli gelin, Eli deste gA?llA? gelin, Beli ipek AYallAi?? gelin.

3- Ai??ember Oyunu: TA?rkA? AYeklinde Ai??zel bir ezgiyle sAi??ylenir: Ai??embere bastAi??m yol aAi??tAi??m, KAi??rmAi??zAi?? gA?le dolaAYtAi??m, DeAYme gA?le konmazken, Ai??akAi??r dikene dA?AYtA?m

4- Nari Oyunu: Ai??algAi?? refakatinde deAYiAYik ezgilerle oynanAi??r. Erkek barAi?? olarak da bilinir. 5- Ai??arAYAi??da A?zA?m Kara Oyunu: Ai??zel bir ezgi eAYliAYinde oynanAi??r. SAi??zleri AYunlardAi??r: Ai??arAYAi??da A?zA?m kara Ah Ai??imene gel Ai??imene gel gA?l oAYlan, Ai??imen Ai??iAi??ek deste biAi??ek, Ai??ift yelekli gA?l oAYlan.

6-Sallama Oyunu: GA?ftesi yoktur. YalnAi??z Ai??algAi??larla oynanmaktadAi??r.

7-Mendilimde kiAYmiAY ile badem var Oyunu: Ai??algAi??lar eAYliAYinde oynanAi??r. GA?ftesi vardAi??r.

8-Tortumun EAYmeleri Oyunu: HA?seyni makamAi??ndadAi??r. GA?ftesi vardAi??r. Tortumun eAYmeleri, aAYam yar paAYam yar, BeAYenmem dA?AYmeleri di gel gel. Yarim yelek yaptAi??rmAi??AY aAYam yar paAYam yar, Ben olim dA?AYmeleri di gel gel.

9-AAYAYahtan Gelirem Oyunu: HA?seyni makamAi??ndadAi??r. GA?ftesi vardAi??r. AAYAYahtan gelirem yA?kA?m eriktir, EriAYin dallarAi?? delik deliktir, Bir emmim kAi??zAi?? var teze feriktir. Gelme ecel gelme A?Ai?? gA?n ara ver, Al bu sevdayAi?? gAi??tA?r yare ver.

10-KAi??ylA? KAi??zAi?? Oyunu: Ai??ki kiAYi tarafAi??ndan oynanAi??r. Bir kAi??ylA? kAi??zAi??nAi??n gA?nlA?k yaAYantAi??larAi??nAi?? yansAi??tan taklidi bir oyundur. Ai??zel bir ezgi ile oynanAi??r.

11-DelikAi??z Oyunu: Temsili bir sahne oyununa benzer. Bedeni sakat aklAi?? mA?vazenesi bozuk bir kAi??zAi??n, kocaya verilmesi vaadiyle kendisine oynatAi??lan oyudur. KarAYAi??lAi??klAi?? sAi??zler sAi??ylenerek ritmik hareketler yapAi??lAi??r. DelikAi??z rolA?ndeki oyuncu hem oynar hem tA?rkA? sAi??yler. DiAYer oyuncular onu kAi??zdAi??rmaya Ai??alAi??AYAi??rlar. O da kAi??r, topal ve Ai??olak taklidi yaparak oyuna devam eder.

HALK OYUNLARI KIYAFETLERAi??

1-ERKEK KIYAFETLERAi??

a. CAi??stik : Bar oynanAi??rken ayaAYa giyilen ayakkabAi??.

b. ZAi??AYva : UAi??kurlu, beli bol , arkasAi?? torba AYeklinde, bacaklarAi?? saran AYalvar tipi kAi??yafet.

c. Yelek : Ai??ki tarafa kapanabilen kaytanlAi?? ilikleri vardAi??r.

d. Ai??AYlik (GAi??mlek) : Dik yakalAi??, uzun kollu, bol dA?AYmeli gAi??mlek.

e. Kazeki : Uzun kollu kAi??sa ceket.

f. KuAYak (Azal) : Renkli iplikten Ai??rA?lmA?AY, bele sarAi??lan AYal.

g. GA?mA?AY KAi??stek: Yelek A?stA?ne takAi??lan aksesuar.

h. Pazubent: Kola takAi??lan aksesuar.

2- KADIN KIYAFETLERAi??

  1. BindallAi?? : Kadife A?zerine simle motifler iAYlenmiAY giysi.
  2. LeAi??ek (Yazma) : Boncuk ve pulla oya yapAi??larak sA?slenmiAY baAY Ai??rtA?sA?.
  3. GA?mA?AY Kemer: GA?mA?AYten yapAi??lmAi??AY bel kemeri.
  4. PabuAi?? : YumuAYak deriden yapAi??lmAi??AY Ai??nden baAYlAi?? ayakkabAi??.

Bar Aziiri

YA?zyAi??llarAi??n ardAi??ndan kopup gelen bir vakar,

KahramanlAi??k, yiAYitlik, erlik destanAi??dAi??r bar.

Bu oyunda gAi??r bizi, geAi??me sakAi??n Ai??raktan

GAi??zA?n varsa seAi??ersin, bar’da karayAi?? ak’tan.

Bir savaAY seyri vardAi??r, DadaAYAi??n her bar’Ai??nda,

GAi??rA?nce kanAi??n kaynar, o an damarlarAi??nda.

Doyum olmaz bir gAi??rsen, KAi??roAYlu’nun barAi??’nAi??,

GA?venirsin gAi??rA?nce, dA?AYA?nmezsin yarAi??nAi??.

Dumlu’dan taa Basra’ya Ai??aAYlayan selimiz var,

BahtAi??mAi??z kara deAYil, bugA?n Karasu kadar.

BingAi??l yaratmadAi?? mAi??, kan Ai??aAYlayan Aras’Ai??

Hazar Ai??alkalanAi??rken, kanar TA?rk’A?n yarasAi??.

Aman Aras, han Aras, BingAi??l’den kalkan Aras.

Al baAYAi??mdan sevdanAi??, Hazar’da Ai??alkan Aras. DadaAY Ai??elik bir yaydAi??r, onu germeye gelmez

Ai??aAYlayan bir sel olur, daAYlara da baAY eAYmez.

Yayla bulutu gibi, yA?kselir yavaAY yavaAY

Sonra birden sel olur, kAi??pA?rA?r coAYar DadaAY.

DoAYu’nun sAi??nAi??r taAYAi??, Erzurum’un DadaAYAi??,

Efesi var Ai??zmir’in, eAYilmez TA?rk’A?n baAYAi??.

BarbaAYAi?? sallarken gAi??nA?lden mendilini

GAi??zA?ne al DadaAYAi??m, gAi??nA?lden sevdiAYini,

Dinle, davul ne diyor dan dan dan

Ben bu sese vurgunum can can can.

Canlar yurdundur elbet, her can vatana kurban

Atalar yurt sevmeyi davuldan Ai??AYrendiler

Bu ilk bar’Ai??n adAi??na sarhoAY barAi?? dediler DadaAYlar aAYAi??r aAYAi??r bir halka Ai??evirdiler

Yurda kurban yiAYitler, bu halkaya girdiler

GAi??nA?lden tutuAYanlar, hepsi de sarhoAYtular

Seven sarhoAYtur elbet, iAi??se de iAi??mese de

Ses yok, donmuAY dudaklar, gAi??zler halkalanAi??yor

Ufuklar bayraklaAYmAi??AY, cihan dalgalanAi??yor

Dan dan dan

Kanlar kaynaAYtAi??ran bir ses Ai??Ai??ktAi?? zurnadan

DaAYlar gibi DadaAYlar, kAi??mAi??ldandAi?? durmadan

TanrAi??m, bu ne duruAYtur, gAi??zler AYimAYekleAYiyor

KAi??rat kiAYniyor, neden topraklarAi?? eAYiyor

Silkin PalandAi??ken, dAi??k baAYAi??ndan kar’Ai??nAi?? DadaAY oynarken, senin gAi??sterir vakarAi??nAi??

Vur davulcu, candan coAYsun DadaAYAi??m

Ai??al zurnacAi??, oynasAi??n DadaAY, dAi??nA?yor baAYAi??m


Bibliyografya

Ai??. CoAYkun AtAi??lcan, Bar Oyunu-Bar AyAi??nAi?? ai??i?? 1968

S. Bulut, KuAYaktan KuAYaAYa Erzurum Folkloru L. Sezen, Erzurum Fokloru

Yan taraf