DARAi??R (KadAi?? Darir)

DARAi??R (KadAi?? Darir)

(XIV.y.y.)

Mustafa bin Yusuf bin Ai??merA?ai??i??d- DarirA?-l ErzenA?ai??i??r-Rumi diye tanAi??nan Erzurumai??i??lu KadAi?? Darir, doAYuAYtan kAi??r olduAYu halde hafAi??za kuvveti ile Ai??slA?m ilimlerini Ai??AYrenmiAY ve bu sayede kadAi??lAi??k payesini de almAi??AYtAi??r.

Kaynaklarda hayatAi??na dair herhangi bir kayda rastlanmayan Darirai??i??in hakkAi??nda bilinenler, yalnAi??z kendi eserlerinin Ai??nsAi??zlerinde yazdAi??klarAi?? ile sAi??nAi??rlAi?? kalmaktadAi??r. Darir = (kAi??r) A?mA? demektir. Azair bu sAi??zA? TA?rkAi??eai??i??ye ai???gAi??zsA?zai??? diye Ai??evirmiAYtir. Aziirlerinde ai???Darirai???, bazen de ai???GAi??zsA?zai??? mahlasAi??nAi?? kullanan AYairin yukarAi??da da belirtildiAYi gibi asAi??l adAi?? Mustafaai??i??dAi??r. BabasAi??nAi??n adAi?? Yusuf, dedesinin ismi Ai??merai??i??dir. AdAi?? iAi??in kullandAi??AYAi?? ai???ErzenA?ai??i??r-Rumiai??? nisbeti Erzurumai??i??lu olduAYunu gAi??sterir. Onun Erzurumai??i??da ReAYidA?ddin lakaplAi?? Erzurum Emirinin zamanAi??nda yetiAYtiAYi sAi??ylenmiAYtir.

KadAi?? Mustafa Darir H.779/M.1377 yAi??lAi??nda MAi??sAi??rai??i??a gitti. Bu gidiAYine yaAYadAi??AYAi?? devirdeki Erzurumai??i??da meydana gelen birtakAi??m karAi??AYAi??klAi??klarAi??n tesiri yanAi??nda, MAi??sAi??rai??i??daki Hanefi FakAi??hAi?? Azeyh Ekmeleddin el-BA?bertiai??i??nin yaptAi??AYAi?? davettir. Bu AYeyh aracAi??lAi??AYAi?? ile MAi??sAi??r sultanAi??na ve Atabeg Berkukai??i??a kendini tanAi??tma imkanAi??nAi?? bulup onlarAi??n teveccA?hA?nA? kazandAi?? ve geceleri hA?kA?mdarAi??n meclisinde sahA?bilerin ve meliklerin hayat ve gazalarAi??nAi??, tarihi kAi??ssalarAi?? anlatAi??yordu. MAi??sAi??r hA?kA?mdarAi?? el-MelikA?ai??i??lai??i??Mansurai??i??un arzusu A?zerine ai???SiretA?ai??i??n-nebiai??? tercA?mesine baAYladAi??. Bu hA?kA?mdarAi??n Ai??lA?mA? A?zerine yerine geAi??en Sultan Berkukai??i??un teAYviki ile tercA?meye devam etti ve sultanAi??n huzurunda beAY yAi??l boyunca geceleri bu eseri sAi??zlA? olarak anlatAi??p katiplere yazdAi??rdAi??. Bu AYekilde 790ai??i??da (1388) eseri tamamlayarak sultana sundu.

Sultan Berkukai??i??un tahttan uzaklaAYtAi??rAi??lmasAi?? sebebiyle hamisiz kalan Darir, ailesiyle birlikte Ai??nce Ai??skenderiyeai??i??ye, oradan da deniz yoluyla Anadoluai??i??ya geAi??erek Karamanai??i??a geldi ve burada dAi??rt yAi??l kaldAi??. 1392 yAi??lAi??nda Azamai??i??a, oradan da Halepai??i??e gidip Halep Meliki Emir Ai??olpanai??i??Ai??n himayesine girdi. 796ai??i??da (1393) ai???FA?tAi??huai??i??AY-Azamai??? tercA?mesini onun adAi??na tamamlayarak kendisine takdim etti.

Mustafa Darirai??i??in Ai??lA?m tarihi bilinmemektedir. HayatAi??nAi??n son dAi??nemleri hakkAi??nda da bilgi yoktur. Darirai??i??in bilinen dAi??rt eseri bulunmaktadAi??r;

  1. KAi??ssa-i YAi??suf (YAi??suf u ZA?leyhA?) olarak bilinen mesnevisini Erzurumai??i??da yazmAi??AYtAi??r.

768ai??i??de (1366-67) tarihinde yazAi??lan bu ilk eseri 2120 beyittir. Konusunu Kurai??i??A?n-Ai?? KerAi??mai??i??deki Yusuf kAi??ssasAi??ndan almAi??AYtAi??r.

  1. SiretA?ai??i??n ai??i?? nebAi??, Hz.Muhammedai??i??in hayatAi??nAi?? anlatAi??r. 1388 yAi??lAi??nda yazAi??lmAi??AYtAi??r. (Bu kitap A?Ai?? cilt halinde M.Faruk GA?rtunca tarafAi??ndan 1971 yAi??lAi??nda yeni harflerle yayAi??mlanmAi??AYtAi??r.)
  2. FA?tAi??huai??i??AY-Azam, (Arap tarihAi??isi el-VakAi??dAi??ai??i??nin aynAi?? adAi?? taAYAi??yan eserinin TA?rkAi??eai??i??ye tercA?mesidir.) 1393 yAi??lAi??nda yazAi??lan eserde Azamai??i??Ai??n Hz.Ebubekir ve Hz.Ai??mer tarafAi??ndan fethi anlatAi??lmaktadAi??r.
  3. YA?z Hadis ve YA?z Hikaye, ( Darir bu eseri el-Ai??madiai??i??nin eserinden yA?z hadis alarak birer hikaye ilave ederek serbest tercA?me yoluyla kaleme almAi??AYtAi??r.)

BAi??BLAi??YOGRAFYA

A.Azerif Beygu, Erzurum Tarihi, AnAi??tlarAi??, Kitabeleri 1936-Ai??stanbul

Mustafa Erkan, T.D.V Ai??.A. 8.cilt 498 s.

Z.Fahri FAi??ndAi??koAYlu, Erzurum Azairleri

Ai??.H.KonyalAi??, Abideleri ve kitabeleri ile Erzurum Tarihi-1960

H.A.KasAi??r, Erzurum Azairleri

N.S.Okcu ai??i?? T.Karabey, Azehri MA?barek Erzurum Belediye yayAi??nlarAi??

Leyla Karahan, Erzurumlu Darir ai??i?? Ai??stanbul 1995

S.Bulut, Erzurumai??i??da Ai??z BAi??rakanlar

E.KonukAi??u, SelAi??uklulardan Cumhuriyete Erzurum Tarihi

Yan taraf