Ai??Ai??FTE MAi??NARELAi?? MEDRESE

 

Ai??Ai??FTE MAi??NARELAi?? MEDRESE

Erzurum Tebriz KapAi?? semtinde, AYehri Ai??evreleyen dAi??AY surlarAi??n doAYu kAi??smAi??na bitiAYik olarak inAYa edilmiAYtir. Bu medrese kitaplarda ve bazAi?? vesikalarda AYu adlarla anAi??lmAi??AYtAi??r: HAND HATUN Medresesi, HANDE HATUN Medresesi, HATUNAi??YE Medresesi, Ai??Ai??FTE MAi??NARELAi?? Medrese.

En yaygAi??n olan ve kullanAi??lan ismi Ai??Ai??FTE MAi??NARELAi?? MEDRESEai??i?? dir. Ai??smini TaAi?? kapAi??nAi??n iki tarafAi??nda bulunan minarelerden almaktadAi??r. Medresenin A?stA?nde kitA?besi bulunmadAi??AYAi?? iAi??in yapAi??lAi??AY tarihi bilinmemektedir.

GA?nA?mA?ze kadar yapAi??lan araAYtAi??rmalarda Ai??ifte Minareli Medreseai??i??nin Ai??lhanlAi??lar tarafAi??ndan XIII. asrAi??n son Ai??eyreAYi ile XIV. asrAi??n ilk on yAi??lAi?? iAi??inde ve YAKUTAi??YE Medresesinden evvel yapAi??ldAi??AYAi??nAi?? yazanlar olduAYu gibi, SelAi??uklu dAi??nemi eseri diyen araAYtAi??rmacAi??larda, Anadolu SelAi??uklu medreseleri iAi??erisinde Erzurum Ai??ifte Minareli Medreseai??i??nin mimari Ai??zellikleri ve taAY sA?slemeleri ile ayrAi?? bir yere sahip olduAYunu, XIII. asrAi??n sonlarAi??na doAYru yapAi??lan, tezyinatAi?? yarAi??m kalan AYaheser bir mimari yapAi?? olduAYunu belirtmekteler. AraAYtAi??rmacAi??larAi??n bir kAi??smAi?? da 13. YA?zyAi??lda Erzurumai??i??da yaAYadAi??AYAi?? bilinen ve bu medreseyi yaptAi??racak kadar kudretli olan Ai??lhanlAi?? Azehzadesi Keyhatoai??i??nun zevcesi Hudavent PadiAYah Hatunai??i??dur demektedirler.

SelAi??uklularda gA?nA?mA?zdeki fakA?ltelere eAY anlamda eAYitim yapan kA?ltA?r, bilim ve sanat konularAi??nda elemanlarAi??n yetiAYtirildiAYi yapAi??lara ai???medreseai??? denir. Ai??lk medreseler camilere ve mescitlere baAYlAi??, onlarAi??n yanAi??nda veya iAi??inde Ai??AYretime ayrAi??lmAi??AY Ai??zel yerlerdir. SelAi??uklu sultanlarAi?? kendi adlarAi??na olduAYu kadar eAYlerinin adAi??na da Ai??oAYu tAi??p alanAi??nda Ai??AYrenim veren medreseler inAYa ettirmiAYlerdir.

Ai??ifte Minareli Medrese, Anadoluai??i??nun en bA?yA?k aAi??Ai??k avlulu, iki katlAi??, dAi??rt eyvanlAi?? ve revaklAi??, 35x 48 m. boyutlarAi??nda dikdAi??rtgen bir alan A?zerine kurulmuAYtur. Medrese 5,20 m derinliAYinde bir dehliz oluAYturan sivri beAYik tonozlu giriAY eyvanAi??ndan geAi??ilerek varAi??lan 30,50 x 12,20 m. boyutlarAi??ndaki uzun dikdAi??rtgen avlunun A?Ai?? tarafAi??ndan sivri kemerler yardAi??mAi??yla on dAi??rt sA?tuna oturan iki katlAi?? revaklarla Ai??evrilidir. SA?tunlarAi??n Ai??oAYu silindirik, dAi??rdA? sekizgen gAi??vdeye sahiptir. GiriAYin saAYAi??nda 5,80 x 5,80 m. boyutlarAi??nda olan kubbe Ai??rtA?lA? kare planlAi?? mescit yer almaktadAi??r. Zemin katta 19, ikinci katta 18 oda bulunmaktadAi??r.

GiriAYin tam karAYAi??sAi??nda yer alan 15.90 m. derinliAYinde, 9.30 m. geniAYliAYinde, oldukAi??a derin ve yA?ksek tutulmuAY ana eyvan ve onun gA?neyine yerleAYtirilen kA?mbet yer almaktadAi??r. KA?mbetin farklAi?? taAYtan yapAi??lmAi??AY olmasAi??, kA?mbetin A?stA?nde ve dAi??AY tarafta kaideye kadar inen saAYAi??r kemer oluklarAi??, iAi??eride eyvan kemerine gelince kesilmekte ve buda kA?mbetin eyvandan sonra yapAi??ldAi??AYAi??na iAYaret etmektedir.

Medresenin ikinci katAi??ndaki odalarAi??n ve revaklarAi??n yerleAYtiriliAYi birinci kattaki dA?zenlemeye uymaktadAi??r. Ancak yan eyvanlarAi??n gA?neyinde yer alan ikinci kat odalarAi??na Ai??Ai??kAi??AY merdivenleri, gA?ney kesimin yAi??kAi??k olmasAi?? nedeniyle gA?nA?mA?zde mevcut deAYildir. Yan eyvanlarAi??n kuzeyinde kalan odalara Ai??Ai??kAi??AYlar, giriAY cephesine yakAi??n kAi??AYelerdeki odalarAi??n hemen gA?neyinde yer alan merdivenlerle saAYlanmAi??AYtAi??r.

KA?mbet, revaklar, talebe odalarAi?? ve portal gibi kAi??sAi??mlar sade motiflerle bezenmiAYtir.

Ai??ifte Minareli Medreseai??i??nin en fazla dikkat Ai??eken tarafAi?? Ai??n cephesidir. XIII. yA?zyAi??lAi??n ikinci yarAi??sAi??ndan itibaren Ai??zellikle medreselerin cephe kompozisyonuna katAi??lan Ai??eAYme, niAY, pencere gibi unsurlar bu binada da yer almakta, ayrAi??ca Anadolu SelAi??uklu mimarisinde taAi?? kapAi??larAi??n yan yA?zleri sA?slenmediAYi halde bu medresede bir istisna olarak buralarAi??nda sA?slendiAYi gAi??rA?lmektedir. AnAi??tsal nitelikli taAi?? kapAi??nAi??n derin niAYi Ai??eAYitli geniAYlikte palmet motifli beAY sAi??ra AYeritle Ai??evrelenmiAY ve A?zeri mukarnaslarla Ai??rtA?lmA?AY, iki yanAi??nda yA?kselen minarelerin kA?rsA?leri ile bA?tA?nleAYmiAYtir. TaAi?? kapAi?? cephesi ile minare kA?rsA?lerinin farklAi?? sA?slemeleri, iki kesiminde ayrAi?? ayrAi?? ve aAi??Ai??k biAi??imde algAi??lanmasAi??na imkA?n vermektedir.

Minare kA?rsA?leri, cephe duvarAi??nAi??n A?st kesimindeki silme hizasAi??na kadar dA?zgA?n kesme taAYlarla kaplanmAi??AYtAi??r. Minare kA?rsA?lerinin bu hizadan yukarAi??da kalan kesimleri tuAYla ile inAYa edilmiAY, cephe ve yan yA?zlerine sA?sleme panolarAi?? yerleAYtirilmiAYtir. Bu panolardaki sA?slemeler tuAYla ve Ai??ini mozaikle yapAi??larak kare Ai??erAi??eveye alAi??nmAi??AY olup son derece sA?slA? daireler iAi??inde mavi Ai??inilerle ai???Allahai???, ai???Muhammedai??? kelimeleri ve dAi??rt halifenin isimleri yazAi??lmAi??AYtAi??r.

Ai??ok dilimli silindirik minareler sAi??rlAi?? tuAYla olup dikine yivlidir ve bu yivler A?Ai??gen Ai??inilerle hareketlendirilmiAYtir. Azerefeden yukarAi??sAi?? yAi??kAi??lmAi??AY olan her iki minarenin kalan birkaAi?? mukarnas diAYine bakAi??lAi??rsa, AYerefe altlarAi??nAi??n mukarnaslAi?? olduAYu tahmin edilir. Azerefenin altAi??nda Ai??inileri dAi??kA?lmA?AY bir sA?sleme kuAYaAYAi?? yer alAi??r. DoAYudaki minare gAi??vdesi A?zerinde sarmal yivler, batAi??daki minarede baklava AYekilli sA?slemeler gAi??rA?lA?r. Her iki minarenin de kaideden en A?st noktaya kadar yA?ksekliAYi 26 metredir.

Minarelerin taAY kaidelerinin alt kAi??sAi??mlarAi??na ise yine iki taraflAi?? olmak A?zere dAi??rt panoya, kalAi??n birer kaval silmenin Ai??erAi??evelediAYi sivri kemerler iAi??erisinde, iki ejderhanAi??n kuyruklarAi?? ucundaki bir hilA?lden Ai??Ai??kan, tepesine Ai??ift baAYlAi?? kartal motifi oturtulmuAY hayat aAYacAi?? kabartmalarAi?? iAYlenmiAYtir.

Avludaki pencerelerin kenarlarAi??na da kabartma olarak Bakara sAi??resinin 256 ve Ai??l-i Ai??mrA?n sA?resinin 18 ve 19. Ai??yetleri yazAi??lmAi??AYtAi??r.

Ai??ifte Minareli Medrese, oldukAi??a tezyinatlAi?? fakat bezeme elemanlarAi?? ile yer yer yarAi??m kalmAi??AY bir yapAi??dAi??r.

Medresenin gA?ney eyvanAi??nAi??n dip duvarAi??na bitiAYik yerde bulunan kA?mbet, Ai??ifte Minareli Medrese KA?mbeti maddesinde anlatAi??lmAi??AYtAi??r.

Medrese RuslarAi??n Erzurumai??i??a girdiAYi (1828) gA?ne kadar faal olarak gAi??revini yapmAi??AY, YA?ksek bir ilim mA?essesesi olarak yA?zlerce alim yetiAYtirmiAYtir.

Ai??ifte Minareli Medrese KA?lliyesi
Ai??ifte Minareli Medrese GiriAY KapAi??sAi??
Ai??ifte Minareli Medrese iAi?? gAi??rA?nA?AYA?
Ai??ifte Minareli Medrese taAi?? kapAi?? ve Minaresi Ai??ifte Minareli Medrese Oda KapAi??sAi??

 

Ai??ifte Minareli Medrese KapAi??sAi?? bitkisel sA?sleme
Ai??ifte Minareli Medrese Zemin Kat (R.H.A?nal)
Ai??ifte Minareli Medrese 1.kat (R.H.A?nal)
Ai??ifte Minareli Med. Hayat aAYacAi?? Motifi

 


BAi??BLAi??YOGRAFYA

A.Azerif Beygu, Erzurum Tarihi, AnAi??tlarAi??,Kitabeleri

Ai??.HakkAi?? KonyalAi??, Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi

Mehmet Nusret, TarihAi??e-i Erzurum

E. KA?rkAi??A?oAYlu, OrtaAi??aAYai??i??da Erzurum

T.AydAi??n, Erzurum Ai??ifte Minareli Medrese TaAY SA?sleme Ai??rnekleri K.M.A? S.E.AraAY.Der.14

DoAYan YavaAY, D.Ai??.A. 8.cilt s.311

H.YurttaAY,H.Ai??zkan,Z.KAi??AYklA? vd. YollarAi??n, SularAi??n ve SanatAi??n BuluAYtuAYu Azehir Erzurum -2008 Abdurrahman Zeynel, Erzurum EAYitim KurumlarAi?? Tarihi -2011

H.GA?ndoAYdu, A.A.Bayhan, M.Arslan Sanat Tarihi AAi??Ai??sAi??ndan Erzurum – 2010

Yan taraf